Savitribai Phule Death Anniversary: आज १० मार्च आजचा दिवस म्हणजे समाजसुधारक, शिक्षणप्रेमी आणि स्त्रीस्वातंत्र्याच्या लढ्याची अग्रदूत असलेल्या सावित्रीबाई फुले यांचा स्मृतिदिन. भारतीय समाजात स्त्री शिक्षणाची ज्योत पेटवणाऱ्या सावित्रीबाईंचे कार्य आजही प्रेरणादायी मानले जाते. १८३१ साली महाराष्ट्रातील नायगाव येथे जन्मलेल्या सावित्रीबाई फुले यांचे आयुष्य म्हणजे संघर्ष, धैर्य आणि समाजपरिवर्तनाचा प्रवास होता. त्या काळात स्त्रियांना शिक्षण घेण्यास सक्त मनाई होती. मात्र पती ज्योतिराव फुले यांच्या पाठिंब्यामुळे सावित्रीबाईंनी शिक्षण घेतले आणि पुढे त्या भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका बनल्या. १८४८ साली पुण्यात त्यांनी मुलींसाठी पहिली शाळा सुरू केली. त्या काळात मुलींना शिक्षण देणे म्हणजे मोठे धाडस मानले जात होते. समाजातील अनेकांनी त्यांना विरोध केला, अपमान केला. शाळेत जाताना त्यांच्या अंगावर दगड, चिखल आणि गोमूत्र फेकले जात असे. मात्र सावित्रीबाईंनी हा विरोध न डगमगता सहन केला आणि शिक्षणाची ज्योत अखंड पेटती ठेवली. Mahatma Phule and Savitribai Phule सावित्रीबाई फुले यांनी केवळ मुलींच्या शिक्षणासाठीच नव्हे तर समाजातील वंचित आणि दलित घटकांसाठीही काम केले. त्यांनी विधवांच्या पुनर्विवाहाला प्रोत्साहन दिले तसेच समाजातील अन्यायकारक प्रथा मोडून काढण्यासाठी अनेक उपक्रम राबवले. त्या काळात विधवांवर होणाऱ्या अत्याचारांना रोखण्यासाठी त्यांनी प्रसूतीसाठी विशेष केंद्रही सुरू केले. समाजातील अंधश्रद्धा, जातीय भेदभाव आणि स्त्रियांवरील अन्यायाविरोधात त्यांनी आवाज उठवला. त्यांचे साहित्यिक योगदानही महत्त्वाचे मानले जाते. ‘काव्यफुले’ आणि ‘बावनकशी सुबोध रत्नाकर’ या त्यांच्या साहित्यकृतींमधून समाजजागृतीचा संदेश दिला गेला. त्यांच्या कवितांमध्ये शिक्षणाचे महत्त्व, स्वाभिमान आणि सामाजिक समतेची भावना स्पष्टपणे दिसून येते. १८९७ साली पुण्यात प्लेगची साथ पसरली तेव्हा सावित्रीबाई फुले यांनी रुग्णांची सेवा करण्यासाठी स्वतःला झोकून दिले. प्लेगग्रस्तांना मदत करताना त्यांना संसर्ग झाला आणि १० मार्च १८९७ रोजी त्यांचे निधन झाले. शेवटच्या क्षणापर्यंत समाजसेवा करत राहिलेल्या सावित्रीबाईंचे हे कार्य आजही समाजासाठी प्रेरणादायी ठरते. आजच्या आधुनिक काळात महिलांचे शिक्षण, स्वावलंबन आणि सामाजिक सहभाग वाढताना दिसतो. मात्र या परिवर्तनामागे सावित्रीबाई फुले यांचे मोठे योगदान आहे. त्यांनी पेटवलेली ज्ञानाची ज्योत आजही समाजाला दिशा देत आहे. त्यांच्या स्मृतिदिनानिमित्त त्यांचे कार्य स्मरणात ठेवणे आणि शिक्षण, समानता व स्त्रीसन्मानाच्या मूल्यांना जपणे हीच त्यांना खरी आदरांजली ठरेल.
