बंगळुरू : भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (इस्रो) लडाखमध्ये रिमोट सेन्सिंग, दळणवळण, नैसर्गिक संसाधन देखरेख आणि आपत्ती व्यवस्थापन सुधारण्याच्या उद्देशाने अंतराळ-आधारित प्रकल्पांच्या मालिकेद्वारे आपले प्रयत्न तीव्र करत आहे. विज्ञान आणि तंत्रज्ञान राज्यमंत्री जितेंद्र सिंह यांनी लोकसभेत माहिती दिली की, हे उपक्रम भारताच्या व्यापक अंतराळ परिसंस्थेत लडाखची एकात्मता मजबूत करण्यासाठी सज्ज आहेत.

इस्रो सध्या रिसोर्ससॅट-३ आणि ३ए, रिसोर्ससॅट-३एस आणि ३एसए, एचआरएसएटी, जी२० उपग्रह आणि त्रिष्णा मिशन विकसित करत आहे. हे सर्व उपक्रम २०२७ ते २०२८ दरम्यान कार्यरत होण्याची अपेक्षा आहे. एकदा प्रक्षेपित झाल्यानंतर, हे उपग्रह भारताच्या रिमोट सेन्सिंग क्षमता वाढवतील, ज्यामुळे लडाखसह देशभरातील जमीन, पाणी आणि पर्यावरणीय बदलांचे चांगले निरीक्षण होईल.

सध्या, कार्टोसॅट आणि रिसोर्ससॅट मालिका, आरआयएसएटी-१ए, आयएनएसॅट-३डीआर आणि ३डीएस, ओशनसॅट-३, सारल आणि इंडो-यूएस निसार मिशन सारख्या इन-ऑर्बिट उपग्रहांद्वारे गोळा केलेल्या डेटाचा फायदा या प्रदेशाला आधीच होत आहे. लडाखमधील दळणवळण सेवांना १२ कार्यरत भारतीय उपग्रहांद्वारे पाठिंबा दिला जात आहे. याव्यतिरिक्त, १० परदेशी उपग्रह आणि तीन कमी आणि मध्यम पृथ्वी कक्षेच्या नक्षत्रांना भारतावर काम करण्याची परवानगी देण्यात आली आहे, ज्यामध्ये केंद्रशासित प्रदेशाचा समावेश आहे.

लडाखसाठीचे विशेष प्रकल्प सुरुच…
लडाखसाठी विशेषतः तयार केलेले अनेक प्रकल्प आधीच सुरू आहेत. यामध्ये लडाख मॉडेलिंग आणि स्पेस अॅप्लिकेशन्स प्रोग्राम समाविष्ट आहे. हवामान बदल, पर्यावरण आणि नैसर्गिक संसाधनांचा अभ्यास करण्यासाठी कस्टमाइज्ड जिओपोर्टल वापरले जाते. जिओ-लडाख स्थानिक डेटा पोर्टल, जे शेती, फलोत्पादन, जलसंवर्धन, कृत्रिम हिमनदी विकास, अक्षय ऊर्जा आणि पूर धोक्याच्या मूल्यांकनांना समर्थन देते. लेह आणि कारगिलमधील शहरी नियोजनाला अमृत-1.0 द्वारे देखील मदत केली गेली आहे. अमृत-2.0, जलसंपत्ती माहिती प्रणाली विकसित करत आहे.

२०२०-२१ आणि २०२५-२६ या वर्षांसाठी १:५०,००० च्या प्रमाणात जमिनीचा वापर आणि जमिनीच्या आच्छादनातील बदलाचे विश्लेषण देखील केले जात आहे. आपत्तीच्या तयारीसाठी, इस्रोचा आपत्ती व्यवस्थापन सहाय्य कार्यक्रम हिमालयीन प्रदेशात प्रभावी प्रतिसाद देण्यासाठी नोडल एजन्सींना उपग्रह-आधारित इनपुट प्रदान करतो. दरम्यान, अंतराळ वस्तू ट्रॅकिंगसाठी नेत्रा प्रकल्पांतर्गत, भूस्थिर कक्षेतील उपग्रह आणि कचऱ्याचे निरीक्षण करण्यासाठी लडाखमधील हानले येथे एक प्रगत ऑप्टिकल टेलिस्कोप स्थापित केला जात आहे.