नवी दिल्ली। भारतीय रिझर्व्ह बँकेचा (RBI) एकूण ८८० टन सोन्याचा साठा कोणत्या शहरांमध्ये आणि कशा प्रकारे ठेवलेला आहे, याबद्दलची उत्सुकता आता दूर झाली आहे. आरबीआयने आपला हा मौल्यवान साठा देशातील २ मोठ्या शहरांमध्ये असलेल्या ‘गोल्ड वॉल्ट्स’ मध्ये (Gold Vaults) ठेवला आहे. मुंबई आणि नागपुरात आहे आरबीआयचा ‘सुवर्ण खजाना’ रिझर्व्ह बँकेचा हा भव्य सुवर्ण साठा मुंबई आणि नागपूर येथील ‘गोल्ड वॉल्ट्स’मध्ये सुरक्षित ठेवलेला आहे. ‘वॉल्ट’ म्हणजे एक असे स्थान जिथे पैसे आणि इतर मौल्यवान वस्तू अतिशय सुरक्षितपणे ठेवल्या जातात. या वॉल्ट्सच्या भिंती जाड असतात आणि त्यांचे दरवाजे अत्यंत मजबूत असतात, ज्यामुळे येथील सुरक्षा किती भक्कम आहे याचा अंदाज येतो. मुंबई आणि नागपूर: आरबीआयच्या एकूण ८८० टन सोन्यापैकी मोठा भाग या दोन शहरांमधील उच्च-सुरक्षित वॉल्ट्समध्ये ठेवलेला आहे. सुरक्षा व्यवस्था: या वॉल्ट्सची सुरक्षा व्यवस्था अनेक स्तरांवर असते, ज्यामध्ये अत्याधुनिक सीसीटीव्ही कॅमेरे, अलार्म सिस्टीम आणि सशस्त्र रक्षकांचा समावेश असतो. परदेशातून सोने आणले जाते, तेव्हा त्याची सुरक्षा अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षांच्या सुरक्षेपेक्षा कमी नसते असे मानले जाते. एका सोन्याच्या वीटेचे वजन आणि किंमत – आरबीआयचा सोन्याचा साठा ‘बिस्किट’ किंवा ‘बार’ स्वरूपात नसून, तो ‘ब्रिक्स’ (विटा) स्वरूपात संग्रहित केलेला आहे. वजन: या सुवर्ण भांडारातील प्रत्येक सोन्याच्या वीटेचे वजन १२.५ किलोग्राम (साडेबारा किलो) इतके आहे. किंमत: IBJA च्या माहितीनुसार सोन्याच्या सध्याच्या भावानुसार, ९९९ शुद्धतेच्या सोन्याचा भाव जर ₹ १,१९,२५३ प्रति १० ग्रॅम असेल, तर एका १२.५ किलोग्राम वजनाच्या सोन्याच्या वीटेची किंमत सुमारे ₹ १४ कोटी ९० लाख (१४,९०,६६,२५० रुपये) इतकी होते. परदेशातही आहे आरबीआयचे सोने – आरबीआयने देशातील वॉल्ट्सव्यतिरिक्त आपला काही सोन्याचा साठा परदेशी बँकांमध्ये देखील ठेवला आहे. आरबीआय आपले सोने बँक ऑफ इंग्लंड आणि बँक फॉर इंटरनॅशनल सेटलमेंट्स (Bank for International Settlements) यांसारख्या विदेशी संस्थांमध्ये ठेवते. ऑक्टोबरमध्ये जारी केलेल्या फॉरेन एक्सचेंज रिझर्व्हवरील सहामाही अहवालानुसार, या वर्षी एप्रिलपासून पहिल्या सहा महिन्यांत सुमारे ६४ टन सोने परत देशात आणले गेले आहे. आरबीआयने ‘आरबीआय अनलॉक: बियॉन्ड द रुपी’ (RBI Unlocked: Beyond the Rupee) या माहितीपटाद्वारे जून महिन्यात पहिल्यांदाच आपल्या या ‘गोल्ड वॉल्ट’ची झलक जनतेला दाखवली होती, ज्यामुळे या सुवर्ण साठ्याच्या ठिकाणांची माहिती उघड झाली.
