पुणे – लांडगे, तरस, जंगली कुत्रे, हरीण आणि अनेक पक्ष्यांच्या प्रजाती यासारख्या वन्य प्राण्यांना प्लॅस्टिक कचऱ्यामुळे निर्माण होणाऱ्या वाढत्या धोक्याबद्दल तज्ज्ञ आणि संवर्धनकर्त्यांनी चिंता व्यक्त केली आहे. हे पक्षी अनेकदा टाकून दिलेल्या प्लॅस्टिक पिशव्या, बाटल्या अन्न म्हणून चुकून खातात, ज्यामुळे आतड्यांमध्ये संसर्ग होऊन मृत्यूदेखील होतो.

या प्रभावित प्राण्यांना खाणारे भक्षक आणि सफाई कामगारदेखील धोक्यात आहेत. प्लॅस्टिक कचऱ्यामुळे थेट रोग होत नसले तरी, त्यामुळे प्राण्यांमध्ये प्राणघातक रसायने आतड्यांमध्ये जाऊन नैसर्गिक प्रक्रियेत अडथळे येऊ शकतात, ज्यामुळे त्यांचा मृत्यूदेखील होऊ शकतो.

सध्या, प्लॅस्टिक कचऱ्यामुळे होणाऱ्या प्राण्यांच्या मृत्यूंशी संबंधित डेटा संकलनाच्या बाबतीत कोणतेही व्यापक काम केलेले नाही आणि म्हणूनच, कोणतेही अधिकृत आकडे उपलब्ध नाहीत. तथापि, तज्ज्ञांनी इशारा दिला आहे की, लवकरात लवकर यात हस्तक्षेप करून उपाययोजना करणे आवश्यक आहे.

अतिक्रमणामुळे गवताळ प्रदेश आधीच कमी होत आहेत आणि आता प्लॅस्टिक आणि बायोमेडिकलसह कचरा गवताळ प्रदेशातील प्राण्यांसाठी धोक्याचा आणखी एक थर जोडत आहे. विशेषतः सासवडमध्ये. कचरा व्यवस्थापनासाठी कठोर धोरणे अंमलात आणण्यासाठी आम्ही पशुसंवर्धन विभाग तसेच गवताळ प्रदेशाभोवतीच्या ग्रामपंचायतीशी संपर्क साधत आहोत, असे द ग्रासलँड्स ट्रस्टचे संस्थापक आणि विश्वस्त मिहिर गोडबोले म्हणाले.

लांडगे ही गवताळ प्रदेशातील परिसंस्थेतील एक प्रमुख प्रजाती आहे आणि द ग्रासलँड्स ट्रस्ट आणि भारती विद्यापीठ पर्यावरण शिक्षण आणि संशोधन संस्थेच्या अलीकडच्या संशोधनात गवताळ प्रदेशातील वन्यजीवांसाठी जैव वैद्यकीय कचरा हा एक मोठा धोका म्हणून उदयास येत आहे.

अशी प्रकरणे नोंदवली गेली आहेत जिथे वन्य प्राणी, विशेषतः लांडगे, अशा कचऱ्याच्या दीर्घकाळ संपर्कात आल्यानंतर विषबाधा किंवा आजारांना बळी पडले आहेत. या समस्येवर उपाय शोधण्यासाठी वन अधिकारी, पशुसंवर्धन विभाग आणि गवताळ प्रदेशातील ग्रामपंचायतींशी चर्चा सुरू आहे. यासोबतच, गावकरी आणि शालेय विद्यार्थ्यांमध्ये जागरूकत मोहिमा सुरू करण्यात आल्या आहेत, असे गोडबोले यांनी सांगितले.

मंगेश ताटे, सहायक वनसंरक्षक, पुणे
प्लॅस्टिक कचऱ्यामुळे वन्य प्राण्यांना होणारा धोका लक्षात घेता, विभाग अनेक उपाययोजना आखत आहे. सफारी प्रकल्पासाठी, आम्ही लवकरच प्लॅस्टिक नियम लागू करणार आहोत ज्या अंतर्गत पर्यटकांना त्यांनी आणलेल्या कोणत्याही प्लॅस्टिक वस्तू जाहीर कराव्या लागतील.

या वस्तूंना टॅग केले जाईल आणि एक अनामत रक्कम वसूल केली जाईल, जी सफारीच्या शेवटी सर्व वस्तू परत केल्यास परत केली जाईल. हरवलेल्या वस्तूंमुळे अनामत रकमेतून दंड वजा केला जाईल. लोणावळ्यात, आम्ही वन व्यवस्थापन समितीच्या मदतीने प्लॅस्टिक श्रेडरिंग मशीन बसवण्याची योजना आखत आहोत. संपूर्ण बंदी घालण्याऐवजी, आमचे लक्ष प्लॅस्टिक नियमन करण्यावर आहे.