Memories of Olympics : क्रीडा क्षेत्रातील सर्वांत मोठा महाकुंभ असणारी पॅरिस ऑलिम्पिक स्पर्धा आता अवघ्या काही दिवसांवर येवून ठेपली आहे. भारताचे अनेक खेळाडू स्पर्धेसाठी क्रीडानगरी पॅरिसमध्ये पोचले देखील आहेत. यंदा 117 खेळाडूंचा समावेश असलेली भारतीय तुकडी गेल्या टोकियो ऑलिम्पिकमधील पदके वाढविण्यासाठी त्यांचे सर्वस्व अर्पण करताना दिसणार आहेत. 2020 मध्ये भारताने एका सुवर्णासह एकूण सात पदके जिंकली होती. भारताने आजवर सर्वच ऑलिम्पिक स्पर्धामध्ये कडवी झुंज दिली असून, दुर्देवाने भारताच्या काही दिग्गज खेळाडूंना पदकांनी अगदी थोड्या फरकाने हुलकावणी दिली होती. यामध्ये मिल्खा सिंग यांच्यासह पी.टी. उषा यांसारख्या खेळाडूंची नावे आहेत. 1956 च्या मेलबर्न ऑलिंपिकपासून सुरु झालेले हे सत्र लगतच्या टोकियो ऑलिंपिकपर्यंत चालूच आहे. तरी, आज अशीच, काही भारतीय क्रीडा इतिहासातील पाने उघडून पाहुयात…

1. मेलबर्न ऑलिम्पिक, 1956

मेलबर्न ऑलिम्पिक 1956 मध्ये भारतीय फुटबॉल संघाने उपांत्यपूर्व फेरीत ऑस्ट्रेलियाचा 4-2 असा पराभव करून उपांत्य फेरी गाठली होती. या सामन्यात नेव्हिल डिसोझाने सलग तीन गोल केले आणि ऑलिम्पिकमध्ये हॅट्ट्रिक गोल करणारा तो पहिला आशियाई ठरला. उपांत्य फेरीतही त्याने अशीच कामगिरी दाखवली होती. मात्र, युगोस्लाव्हियाने उत्तरार्धात दमदार पुनरागमन करत सामना जिंकला. कांस्यपदकाच्या लढतीत भारताला बल्गेरियाकडून 0-3 असा पराभव पत्करावा लागला होता.

2. रोम, इटली, 1960

भारताचे महान मिल्खा सिंग यांनी 1960 मध्ये रोम ऑलिम्पिकमध्ये 400 मीटरच्या अंतिम फेरीत पदकासाठी झुंज दिली होती. मात्र, त्याचे कांस्यपदक सेकंदाच्या 10व्या अंतराने हुकले. या पराभवामुळे तो उद्ध्वस्त झाला आणि ‘फ्लाइंग शीख’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या दिग्गजाने खेळ जवळजवळ सोडला. यानंतर त्याने 1962 च्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेत पुनरागमन केले आणि दोन सुवर्णपदके जिंकली.

3. मॉस्को, 1980

तत्कालीन सोव्हिएत युनियनने अफगाणिस्तानवर केलेल्या आक्रमणामुळे मॉस्को गेम्सवर नेदरलँड्स, ऑस्ट्रेलिया आणि ग्रेट ब्रिटन या आघाडीच्या हॉकी राष्ट्रांनी बहिष्कार टाकला होता. भारतीय महिला हॉकी संघाला पहिल्याच प्रयत्नात कांस्यपदक जिंकण्याची मोठी संधी होती. मात्र, संघाला दारुण पराभवाला सामोरे जावे लागले. शेवटच्या सामन्यात सोव्हिएत युनियनकडून 1-3 ने पराभूत झाल्यानंतर संघ चौथ्या स्थानावर राहिला.

4. लॉस एंजेलिस, 1984

भारताच्या दिग्गज धावपटू पी.टी. उषाचे लॉस एंजेलिस ऑलिम्पिकमध्ये 400 मीटर अडथळा शर्यतीत एका सेकंदाच्या 100 व्या अंतराने कांस्यपदक हुकले. ‘पायोली एक्स्प्रेस’ या नावाने प्रसिद्ध असलेल्या उषाने रोमानियाच्या क्रिस्टीना कोजोकारूनंतर चौथे स्थान पटकावले होते.

5. अथेन्स, 2004

टेनिस महान खेळाडू लिएंडर पेस आणि महेश भूपती ही भारताची कदाचित सर्वात मोठी दुहेरी जोडी अथेन्स गेम्समध्ये पुरुष दुहेरीत पदक गमावले होते. पेस आणि भूपती यांना मॅरेथॉन लढतीत क्रोएशियाच्या मारियो अँसिक आणि इव्हान ल्युबिचिक यांच्याकडून 6-7, 6-4, 14-16 असा पराभव पत्करावा लागल्याने कांस्यपदकापासून वंचित राहावे लागले आणि ते चौथ्या स्थानावर राहिले. या खेळांमध्ये, कुंजराणी देवी महिलांच्या 48 किलो वजनाच्या वेटलिफ्टिंग स्पर्धेत चौथ्या स्थानावर राहिली, परंतु ती पदकाच्या शर्यतीत खरोखरच नव्हती. क्लीन अँड जर्क प्रकारात ११२.५ किलो वजन उचलण्याच्या अंतिम प्रयत्नात ती अपात्र ठरली. कुंजराणीने 190 किलो वजन उचलून कांस्यपदक विजेत्या थायलंडच्या अरी विराथावोर्नच्या मागे 10 किलो वजन पूर्ण केले होते.

6. लंडन, 2012

नेमबाज जॉयदीप कर्माकर पुरुषांच्या 50 मीटर रायफल प्रोन स्पर्धेच्या पात्रता फेरीत सातव्या स्थानावर होता आणि अंतिम फेरीत कांस्यपदक विजेत्यापेक्षा तो फक्त 1.9 गुणांनी मागे राहिल्याने त्याला आपले पदक गमवावे लागले होते.

7. रिओ, 2016

दीपा कर्माकर ऑलिम्पिक स्पर्धेत भाग घेणारी पहिली भारतीय महिला जिम्नॅस्ट. महिलांच्या व्हॉल्ट स्पर्धेच्या अंतिम फेरीत प्रवेश केल्यानंतर तिचे कांस्यपदक केवळ 0.150 गुणांनी हुकले. त्याने 15.066 गुणांसह चौथे स्थान पटकावले होते. यासह, रोहण बोपण्णालाही 2004 नंतर पुन्हा एकदा ऑलिम्पिक पदकापासून वंचित राहावे लागले. बोपण्णा- सानिया मिर्झा या भारतीय मिश्र दुहेरी टेनिस जोडीला उपांत्य फेरीत आणि नंतर कांस्यपदकाच्या सामन्यात लुसी ह्राडेका आणि राडेक स्टेपनेक यांच्याकडून पराभवाला सामोरे जावे लागले.

8. टोकियो, 2020

टोकियोमध्ये भारतीय महिला हॉकी संघाने इतिहासिक कामगिरीची नोंद करताना तीन वेळा ऑलिम्पिक चॅम्पियन ऑस्ट्रेलियाचा पराभव करून उपांत्य फेरी गाठली. परंतु शेवटच्या चार सामन्यांमध्ये महिलांना अर्जेंटिनाकडून 0-1 असा पराभव पत्करावा लागला होता. यासह, गोल्फर आदिती अशोकही या ऑलिम्पिकमध्ये ऐतिहासिक पदक जिंकण्यापासून वंचित राहिली होती.

भारताची हुकलेली पदके (स्पर्धा- वर्ष- क्रीडाप्रकार- खेळाडू)

मेलबर्न-१९५६-फुटबॉल-पुरुष संघ
रोम- १९६०-४००मी.धावणे- मिल्खा सिंग
मॉस्को-१९८०- हॉकी- महिला संघ
लॉज एंजलिस- १९८४- ४०० मी.धावणे- पी.टी.उषा
अथेंन्स-२००४- टेनिस- महेश भुपती,लिएंडर पेस
अथेंन्स-२००४- वेटलिफ्टींग- कुंजाराणी देवी
लंडन- २०१२- नेमबाजी- जॉयदीप कर्माकर
रिओ-२०१६- जिमॅस्टिक- दीपा कर्माकर
रिओ-२०१६- टेनिस- रोहण बोपण्णा, सानिया मिर्झा
टोकियो-२०२०- गोल्फ/हॉकी- आदीती अशोक