– संदीप बोरसे
Ketan Agarwal : अलीकडील काळात घडलेल्या काही घटनांनी संपूर्ण समाजाला अस्वस्थ केले आहे. केतन अग्रवाल (Ketan Agarwal) आणि सिया गोयल प्रकरणाच्या निमित्ताने अनेक प्रश्न पुन्हा एकदा समाजासमोर उभे राहिले आहेत. 

केतन अग्रवाल (Ketan Agarwal) आणि सिया गोयल या प्रकरणासंदर्भातील सत्य, जबाबदारी आणि कायदेशीर बाबींचा निर्णय संबंधित तपास यंत्रणा आणि न्यायव्यवस्था करेल. त्यामुळे कोणत्याही व्यक्तीविषयी निष्कर्ष काढणे किंवा दोषारोप करणे योग्य ठरणार नाही.

मात्र, या घटनेच्या निमित्ताने आपल्या समाजातील बदलते नातेसंबंध, भावनिक शिक्षणाचा अभाव, तरुणांची मानसिकता आणि पालक-मुलांमधील संवाद यांचा गंभीरपणे विचार करण्याची आवश्यकता निर्माण झाली आहे.

प्रत्येक घटना केवळ एक बातमी नसते; ती समाजाला आरसा दाखवत असते. एखादी दुर्दैवी घटना घडल्यानंतर आपण दोषी कोण, चूक कोणाची आणि जबाबदार कोण याचा शोध घेतो; परंतु याचबरोबर त्या घटनेमागील सामाजिक, मानसिक आणि भावनिक घटकांचा विचार करणे (Ketan Agarwal) तितकेच आवश्यक असते. कारण, अनेकदा अशा घटना केवळ दोन व्यक्तींमधील संघर्ष नसतात; त्या आपल्या समाजातील अनेक न बोलल्या गेलेल्या प्रश्नांना उजेडात आणतात.

आजची तरुण पिढी म्हणजेच जेन झी अत्यंत वेगाने बदलणार्‍या सामाजिक आणि तांत्रिक वातावरणात वाढत आहे. या पिढीकडे माहितीची कमतरता नाही, संधींची कमतरता नाही आणि अभिव्यक्तीची अनेक माध्यमे उपलब्ध आहेत. मात्र, या सर्व सुविधांच्या काळात भावनिक स्थैर्य, नात्यांची समज आणि मानसिक आरोग्य यांसारख्या गोष्टींकडे अपेक्षित गांभीर्याने पाहिले जात नाही.

आज अनेक तरुण प्रेमसंबंधांमध्ये प्रवेश करतात; मात्र, प्रेम म्हणजे काय, नाते कसे टिकवायचे, मतभेद कसे हाताळायचे, नकार कसा स्वीकारायचा किंवा भावनिक वेदनांना कसे व्यक्त करायचे, हे शिकण्याची संधी त्यांना फार कमी मिळते. प्रेमाची कल्पना अनेकदा चित्रपट, मालिका, सोशल मीडिया किंवा डिजिटल संस्कृतीतून तयार होते.

वास्तविक जीवनातील नात्यांमध्ये मात्र संयम, संवाद, मर्यादा, आदर आणि भावनिक परिपक्वता आवश्यक असते.आपण मुलांना गणित शिकवतो, विज्ञान शिकवतो, करिअरची योजना शिकवतो; पण राग कसा हाताळायचा, नकार कसा स्वीकारायचा, दुःख कसे व्यक्त करायचे, अपयशातून कसे सावरायचे आणि नातेसंबंधांमध्ये संवाद कसा साधायचा, हे शिकवतो का? हा प्रश्न आज अत्यंत महत्त्वाचा ठरतो.

मानसशास्त्र सांगते की प्रत्येक तीव्र भावनेमागे एखादी वेदना दडलेली असते. राग, चिडचिड, आक्रमकता किंवा असहाय्यता या भावना अनेकदा न ऐकल्या गेलेल्या मनाचा आवाज असतात. जेव्हा एखाद्या व्यक्तीला आपली भीती, दुःख, अपमान किंवा असुरक्षितता व्यक्त करता येत नाही, तेव्हा त्या भावना वेगळ्या स्वरूपात बाहेर पडू शकतात.

आजच्या तरुणांमध्ये मानसिक ताण, चिंता, एकटेपणा आणि भावनिक अस्थिरता वाढत असल्याचे अनेक अभ्यासांमधून दिसून येते. सोशल मीडियाच्या सततच्या प्रभावामुळे तुलना, अपेक्षा आणि परिपूर्णतेचा दबाव वाढला आहे. प्रत्येकजण आनंदी दिसतो, प्रत्येक नाते यशस्वी दिसते आणि प्रत्येक व्यक्ती यशाच्या शिखरावर असल्याचे भासवले जाते. वास्तविक जीवनातील संघर्ष मात्र अनेकदा एकट्यानेच झेलावे लागतात.

समाजशास्त्रीय दृष्टिकोनातून पाहिले तर आजचा युवक दोन वेगवेगळ्या मूल्यव्यवस्थांमध्ये अडकलेला दिसतो. एका बाजूला आधुनिक विचार, व्यक्तिस्वातंत्र्य आणि वैयक्तिक निवडीचे महत्त्व आहे; तर दुसर्‍या बाजूला पारंपरिक अपेक्षा, सामाजिक दबाव आणि कौटुंबिक मूल्ये आहेत. या दोन जगांमधील संघर्षामुळे अनेक तरुण मानसिक तणाव अनुभवतात.

पालक आणि मुलांमधील संवादाचा अभाव हीदेखील एक गंभीर समस्या आहे. अनेक पालक आपल्या मुलांच्या करिअरविषयी, अभ्यासाविषयी किंवा भविष्यासंदर्भात चर्चा करतात; परंतु त्यांच्या भावनिक जीवनाबद्दल, मैत्रीबद्दल, नातेसंबंधांबद्दल किंवा मानसिक तणावाबद्दल फार कमी बोलतात. मुलांनीही आपल्या भावना व्यक्त करण्यासाठी सुरक्षित वातावरण अनुभवणे आवश्यक असते.

शाळा आणि महाविद्यालयांनीदेखील भावनिक शिक्षणाला महत्त्व देण्याची गरज आहे. जीवनकौशल्ये, भावनिक साक्षरता, मानसिक आरोग्य, संवाद कौशल्ये आणि संघर्ष व्यवस्थापन यांसारख्या विषयांचा समावेश शिक्षण प्रक्रियेत होणे आवश्यक आहे. कारण, केवळ ज्ञान किंवा कौशल्ये पुरेशी नसतात; जीवन जगण्याची क्षमता विकसित करणेही तितकेच महत्त्वाचे असते.

समुपदेशन आणि मानसिक आरोग्य सेवांविषयीचा समाजाचा दृष्टिकोनही बदलण्याची गरज आहे. अजूनही अनेकांना समुपदेशन घेणे म्हणजे कमजोरी वाटते. प्रत्यक्षात मदत मागणे ही परिपक्वतेची आणि आत्मजाणिवेची खूण आहे. मानसिक आणि भावनिक अडचणींसाठी व्यावसायिक मदत घेणे ही आजच्या काळाची गरज बनली आहे.

केतन अग्रवाल आणि सिया गोयल प्रकरणाच्या निमित्ताने आपण केवळ एका घटनेकडे पाहू नये; तर त्या घटनेने उपस्थित केलेल्या प्रश्नांकडे पाहिले पाहिजे. आपल्या मुलांना आपण काय शिकवत आहोत? त्यांना भावनिकदृष्ट्या सक्षम बनवत आहोत का? त्यांच्याशी आपण मनापासून संवाद साधत आहोत का? त्यांच्या भीती, वेदना आणि संघर्ष समजून घेण्याचा प्रयत्न करीत आहोत का?

आज समाजासमोर उभा राहिलेला सर्वात मोठा प्रश्न म्हणजे भावनिकदृष्ट्या सक्षम पिढी निर्माण करण्याचा आहे. अशी पिढी जी भावना व्यक्त करेल, नकार स्वीकारेल, मदत मागेल आणि नातेसंबंधांमध्ये आदर व संवेदनशीलता जपेल. कारण प्रत्येक घटना आपल्याला एक संधी देत असते, स्वतःकडे पाहण्याची, आपल्या मूल्यांचे पुनर्मूल्यांकन करण्याची आणि पुढील पिढीसाठी अधिक संवेदनशील समाज निर्माण करण्याची.

म्हणूनच आज या घटनेच्या निमित्ताने आपण स्वतःला एक प्रश्न विचारला पाहिजे, आपण आपल्या मुलांना यशाच्या शर्यतीसाठी तयार करीत आहोत की जीवन जगण्यासाठी? कदाचित याच प्रश्नाच्या उत्तरात आपल्या समाजाचे भविष्य दडलेले आहे.