नवी दिल्ली : नॉर्वेजियन नोबेल समितीने २०२५ साठीचा शांततेचा नोबेल पुरस्कार व्हेनेझुएलाच्या विरोधी पक्षनेत्या मारिया कोरिना मचाडो यांना जाहीर केला. व्हेनेझुएलामधील हुकूमशाहीविरुद्ध शांततापूर्ण लोकशाही संघर्षासाठी त्यांना हा सन्मान मिळाला. अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी स्वतःसाठी नोबेलसाठी लॉबिंग केले होते, मात्र पुरस्कार त्यांना मिळाला नाही. तरीही, मचाडो यांनी पुरस्कार ट्रम्प यांच्या ‘भक्कम पाठिंब्याबद्दल’ त्यांना अर्पण केला, अशी घोषणा केली. यामुळे आंतरराष्ट्रीय राजकीय वर्तुळात चर्चा सुरू झाली आहे.

नोबेल समितीने ओस्लो येथे जाहीर केलेल्या निर्णयानुसार, मचाडो यांना “व्हेनेझुएलाच्या जनतेच्या लोकशाही हक्कांसाठी अथक प्रयत्न आणि हुकूमशाहीतून शांततापूर्ण लोकशाही संक्रमणासाठी संघर्ष” साठी हा पुरस्कार मिळाला.

समितीचे अध्यक्ष जोर्गन वॉट्ने फ्रिडनेस यांनी सांगितले की, मचाडो यांनी विभागलेल्या विरोधी पक्षांना एकत्र आणले आणि मादुरो शासनाच्या दडपशाहीविरुद्ध शांततापूर्ण प्रतिकाराची प्रेरणा दिली. व्हेनेझुएलामध्ये गेल्या वर्षी झालेल्या निवडणुकीत विरोधकांनी विजय मिळवला असल्याचा दावा करूनही शासनाने निकाल जाहीर केला नाही, तरी मचाडो यांनी लपूनही मोहीम चालू ठेवली.

मचाडो यांना धमक्या मिळत असून, त्या गेल्या वर्षापासून लपून राहत आहेत. तरीही, त्यांनी देश सोडला नाही, ज्यामुळे लाखो लोकांना प्रेरणा मिळाली. समितीने नमूद केले की, अल्फ्रेड नोबेलच्या इच्छेनुसार, मचाडो यांनी शांततेच्या तीन निकष पूर्ण केले: विरोध एकत्र आणणे, दडपशाहीला शांततापूर्ण विरोध आणि लोकांच्या मूलभूत हक्कांचे संरक्षण.

पुरस्कार जाहीर झाल्यानंतर मचाडो यांनी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म एक्सवर पोस्ट करून कृतज्ञता व्यक्त केली. “हा पुरस्कार व्हेनेझुएलाच्या पीडित जनतेला आणि अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या निर्णायक पाठिंब्यासाठी अर्पण करते,” असं त्यांनी म्हटलं. त्यांनी पुढे सांगितले, “आम्ही पूर्वीपेक्षा अधिक विजयाच्या उंबरठ्यावर आहोत. लोकशाही आणि स्वातंत्र्यासाठी ट्रम्प, अमेरिकन लोक, लॅटिन अमेरिकन आणि जगभरातील लोकशाही देशांवर विश्वास ठेवतो.”

ट्रम्प यांनी गेल्या आठवड्यात इस्रायल-हमास युद्धविराम करून शांततेच्या प्रयत्नांसाठी नोबेलची अपेक्षा व्यक्त केली होती. मात्र, समितीने त्यांना दुर्लक्षित केलं, ज्यामुळे व्हाइट हाउसने समितीवर “राजकारणाला प्राधान्य दिल्याची” टीका केली. मचाडो यांच्या अर्पणाने ट्रम्प यांच्या प्रयत्नांना अप्रत्यक्ष मान्यता मिळाली असल्याची चर्चा राजकीय वर्तुळात सुरू झाली आहे.

मारिया कोरिना मचाडो (५६) हे व्हेनेझुएलातील प्रमुख विरोधी नेते आहेत. २०१० मध्ये राष्ट्रीय सभेत सर्वाधिक मते मिळवून निवडून आल्या, पण २०१४ मध्ये शासनाने त्यांना पदावरून काढले. त्या ‘व्हेंटे व्हेनेझुएला’ पक्षाच्या नेत्या असून, २०१७ पासून विरोधी गठबंधनाचे नेतृत्व करत आहेत. व्हेनेझुएलामध्ये आर्थिक संकट आणि मानवी हक्कांचे उल्लंघन सुरू असताना, त्यांनी शांततापूर्ण आंदोलनांना प्रोत्साहन दिले.

पुरस्कारानंतर व्हेनेझुएलाचे राष्ट्रपती निकोलास मादुरो यांनी मचाडो यांना “ला सायोना” म्हणून उपहास केला. विरोधकांच्या उमेदवार एडमंडो गोंझालेझ यांनी मचाडो यांचे कौतुक केले, “हा आमच्या स्वातंत्र्याच्या लढ्याची मान्यता आहे.” संयुक्त राष्ट्रांच्या मानवाधिकार कार्यालयानेही अभिनंदन केले.