Navi Mumbai : महाराष्ट्र शासनाच्या ‘मुंबई रायजिंग’ उपक्रमांतर्गत नवी मुंबईत भारतातील पहिली आंतरराष्ट्रीय एज्युकेशन सिटी उभारली जात आहे. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 च्या अंमलबजावणीतून उच्च शिक्षण क्षेत्रात परिवर्तन घडवण्याच्या दिशेने हा प्रकल्प मैलाचा दगड ठरणार आहे. नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळाच्या 5 किलोमीटर परिसरात सिडको (CIDCO) च्या सहकार्याने विकसित होणारी ही एज्युकेशन सिटी देशातील विद्यार्थ्यांना जागतिक दर्जाचे शिक्षण, संशोधन आणि करिअरच्या संधी उपलब्ध करून देईल. प्रकल्पाचा नेमका उद्देश काय? जागतिक शिक्षण भारतातच: परदेशी विद्यापीठांचे स्वतंत्र कॅम्पस उभारून भारतीय विद्यार्थ्यांना परदेशात न जाता जागतिक दर्जाचे अभ्यासक्रम, संशोधन आणि ग्लोबल इंटर्नशिप्सच्या संधी उपलब्ध करणे. आर्थिक विकासाला चालना: महाराष्ट्राचे 1 ट्रिलियन डॉलर अर्थव्यवस्थेचे आणि भारताचे 5 ट्रिलियन डॉलर अर्थव्यवस्थेचे उद्दिष्ट 2029 पर्यंत गाठण्यात हा प्रकल्प महत्त्वाची भूमिका बजावेल. सांस्कृतिक आणि शैक्षणिक आदान-प्रदान: विविध संस्कृतींमधील सहकार्य व संवाद वाढवून भारतातील शैक्षणिक गुणवत्ता आणि जागतिक रँकिंग सुधारणे. पहिल्या टप्प्यातील 5 आंतरराष्ट्रीय विद्यापीठे University of Aberdeen, स्कॉटलंड: भारतातील पहिले स्कॉटिश विद्यापीठ, जागतिक समस्यांवर उपाय शोधणाऱ्या अभ्यासक्रमांवर भर. University of York, युनायटेड किंगडम: AI, सायबर सुरक्षा, बिझनेस आणि क्रिएटिव्ह इंडस्ट्रीजसाठी विशेष अभ्यासक्रम. University of Western Australia, ऑस्ट्रेलिया: STEM, व्यवसाय आणि संशोधन क्षेत्रात अग्रगण्य, भारतीय विद्यार्थ्यांना जागतिक कार्यबलासाठी सक्षम करणे. Illinois Institute of Technology, अमेरिका: इंजिनिअरिंग, संगणक विज्ञान आणि बिझनेस क्षेत्रात संशोधन आणि रिअल-वर्ल्ड अनुभव. Istituto Europeo di Design (IED), इटली: फॅशन, प्रॉडक्ट डिझाईन आणि व्हिज्युअल कम्युनिकेशनमध्ये कौशल्याधारित शिक्षण. या विद्यापीठांना केंद्र सरकार आणि UGC कडून LOI (Letter of Intent) प्रदान करण्यात येत असून, त्यांना पदवीपूर्व, पदव्युत्तर, पीएच.डी., डिप्लोमा आणि संशोधन कार्यक्रम राबवण्यासाठी पूर्ण स्वायत्तता असेल. प्रकल्पाची ठळक वैशिष्ट्ये स्थानिक गरजांनुसार अभ्यासक्रम: अभ्यासक्रम स्थानिक उद्योगांच्या गरजांशी सुसंगत आणि रोजगारक्षम असतील. आंतरराष्ट्रीय संधी: एक्स्चेंज प्रोग्राम्स, सेमिस्टर ट्रान्सफर, ग्लोबल इंटर्नशिप्स आणि संशोधन सहकार्य. महाराष्ट्रातील विद्यापीठांना लाभ: Twinning, Dual Degree, Joint Degree कार्यक्रमांद्वारे राज्यातील विद्यापीठांचे जागतिक रँकिंग सुधारेल. सिडकोची भूमिका: नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळाजवळील 5 किमी परिसरात 10 आंतरराष्ट्रीय विद्यापीठांचे कॅम्पस उभारण्याचे नियोजन, ज्यामुळे नवी मुंबई जागतिक शैक्षणिक केंद्र बनेल. प्रकल्पाचे फायदे विद्यार्थ्यांसाठी: परदेशात न जाता जागतिक दर्जाचे शिक्षण, स्टार्टअप्स आणि उद्योग सहकार्याच्या संधी. अर्थव्यवस्थेसाठी: नवी मुंबई आणि मुंबईला जागतिक शैक्षणिक आणि आर्थिक हब म्हणून ओळख मिळेल. शिक्षण क्षेत्रासाठी: भारतीय विद्यापीठांचे आंतरराष्ट्रीय सहकार्य वाढेल, संशोधनाला चालना मिळेल. अधिकृत समारंभ 14 जून 2025 रोजी मुंबईतील ताज महाल पॅलेस हॉटेल येथे या पाच विद्यापीठांना LOI प्रदान करण्याचा समारंभ होणार आहे. केंद्रीय शिक्षण मंत्री धर्मेंद्र प्रधान, मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे आणि अजित पवार, तसेच उच्च व तंत्रशिक्षण मंत्री चंद्रकांत पाटील उपस्थित राहणार आहेत. नवी मुंबईचे जागतिक शैक्षणिक केंद्र म्हणून उदय हा प्रकल्प ‘वसुधैव कुटुंबकम्’ या तत्त्वज्ञानाला साकार करणारा आहे. नवी मुंबईतील आंतरराष्ट्रीय एज्युकेशन सिटीमुळे भारतातील विद्यार्थ्यांना जागतिक दर्जाचे शिक्षण मिळेल, सांस्कृतिक आदान-प्रदान वाढेल आणि महाराष्ट्राचे शैक्षणिक क्षेत्र नव्या उंचीवर पोहोचेल. हा प्रकल्प केवळ महाराष्ट्रासाठीच नव्हे, तर नव्या भारताच्या ज्ञानाधारित विकासाची दिशा ठरवणारा आहे.
