Election Commission : विशेष मतदार यादी पुनरीक्षण (SIR) मोहिमेवरून सुरू असलेल्या वादाच्या पार्श्वभूमीवर केंद्रीय निवडणूक आयोगाची शनिवारी दिल्लीत तातडीची बैठक झाली. मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या या बैठकीत मतदारांना दिलासा देणारे अनेक महत्त्वाचे निर्णय घेण्यात आले.

SIR प्रक्रियेत नोटीस मिळालेल्या मतदारांना प्रत्यक्ष सुनावणीसाठी निवडणूक कार्यालयात जाण्याची गरज नसल्याचे आयोगाने स्पष्ट केले आहे. तसेच महाराष्ट्र आणि दिल्लीमध्ये हरकती व दावे दाखल करण्यासाठी मुदतवाढ देण्यात आली आहे.

नवी दिल्लीतील निर्वाचन सदन येथे झालेल्या या बैठकीला मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्यासह निवडणूक आयुक्त डॉ. सुखबीर सिंह संधू आणि डॉ. विवेक जोशी उपस्थित होते. SIR प्रक्रियेत मतदारांना येणाऱ्या अडचणी कमी करण्यासाठी नियमांमध्ये काही महत्त्वाचे बदल करण्यात आले.

मतदारांना कार्यालयात जाण्याची गरज नाही –

SIR प्रक्रियेत माहितीतील विसंगती किंवा इतर कारणांमुळे नोटीस मिळालेल्या मतदारांना आता प्रत्येक प्रकरणात ERO अर्थात मतदार नोंदणी अधिकाऱ्यांसमोर प्रत्यक्ष उपस्थित राहण्याची आवश्यकता राहणार नाही.

बूथ लेव्हल ऑफिसर (BLO) संबंधित मतदारांच्या घरी जाऊन आवश्यक कागदपत्रे आणि माहिती घेतील. त्यानंतर ही कागदपत्रे ECINET प्रणालीवर अपलोड केली जातील. त्याआधारे संबंधित प्रकरणाचा निर्णय घेण्याची प्रक्रिया केली जाईल.

प्रत्यक्ष सुनावणी केवळ अत्यंत अपवादात्मक प्रकरणांमध्येच घेतली जाणार आहे. सुनावणीची गरज भासल्यास ती शक्यतो ऑनलाइन पद्धतीने घेण्यावर भर देण्यात आला आहे. काही प्रकरणांत मतदाराच्या वतीने त्याच्या कुटुंबातील अधिकृत सदस्यालाही उपस्थित राहता येणार आहे.

महाराष्ट्रात हरकती-दाव्यांसाठी १२ ऑक्टोबरपर्यंत मुदत –

महाराष्ट्रातील मतदारांसाठी SIR प्रक्रियेत हरकती आणि दावे दाखल करण्याची मुदत वाढवण्यात आली आहे.

महाराष्ट्रासाठी महत्त्वाच्या सुधारित तारखा :

हरकती आणि दावे दाखल करण्याची अंतिम मुदत : १२ ऑक्टोबर २०२६
हरकती आणि दाव्यांचा निपटारा करण्याची अंतिम मुदत : १० नोव्हेंबर २०२६

दिल्लीसाठी हरकती आणि दावे दाखल करण्याची मुदत ३० ऑक्टोबर २०२६, तर त्यांचा निपटारा करण्याची अंतिम मुदत ३० नोव्हेंबर २०२६ करण्यात आली आहे.

यामुळे महाराष्ट्रातील ज्या मतदारांना प्रारूप मतदार यादीतील नाव, माहिती किंवा नोंदणीबाबत आक्षेप आहे, त्यांना दावा किंवा हरकत नोंदवण्यासाठी अतिरिक्त वेळ मिळणार आहे.

वंचित मतदारांसाठी विशेष मदत केंद्रे

बेघर नागरिक, कामगार, रात्र निवाऱ्यांमध्ये राहणारे नागरिक तसेच आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांना SIR प्रक्रियेत अडचणी येऊ नयेत, यासाठी जिल्हा निवडणूक अधिकाऱ्यांना विशेष शिबिरे आणि मदत केंद्रे सुरू करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

मतदारांना आवश्यक माहिती, कागदपत्रे आणि प्रक्रियेबाबत मदत मिळावी, हा यामागचा उद्देश आहे.

ECINET प्रणालीची तांत्रिक तपासणी

निवडणूक आयोगाच्या ECINET या डिजिटल प्रणालीची तांत्रिक तपासणी करण्यासाठी उच्चस्तरीय समिती स्थापन करण्याचा निर्णयही घेण्यात आला आहे. वरिष्ठ उपनिवडणूक आयुक्तांच्या अध्यक्षतेखाली ही समिती काम करणार असून, त्यात IIT किंवा IIITमधील स्वतंत्र तांत्रिक तज्ज्ञाचा समावेश असेल.

ECINETच्या माध्यमातून SIR प्रक्रियेशी संबंधित कागदपत्रे सादर करणे तसेच जुन्या मतदार याद्यांमध्ये नाव शोधण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.

SIRचा निर्णय एकमताने घेतल्याचा आयोगाचा दावा

SIR प्रक्रियेवरून निवडणूक आयोगात मतभेद असल्याच्या चर्चांच्या पार्श्वभूमीवर आयोगाने याबाबत स्पष्टीकरण दिले आहे. SIR लागू करण्यासह संबंधित निर्णय पूर्ण आयोगाच्या एकमताने घेण्यात आल्याचे आयोगाने म्हटले आहे.

SIR प्रक्रियेतून बाहेर राहिलेल्या पात्र मतदारांना पुढील प्रक्रियेत आपले नाव समाविष्ट करण्याची संधी उपलब्ध असल्याचेही आयोगाने स्पष्ट केले आहे.

दरम्यान, महाराष्ट्राच्या अधिकृत SIR माहितीनुसार मतदारांना आपले नाव प्रारूप मतदार यादीत तपासण्याची सुविधा उपलब्ध आहे. SIR संदर्भातील माहितीसाठी मतदार आयोगाच्या संकेतस्थळावर तसेच १९५० या हेल्पलाइनवर संपर्क करू शकतात.