Lijjat Papad Success Story: अनेक दशकांपासून भारतातील स्त्रिया फक्त गृहिणी म्हणून पारंपारिक भूमिकांमध्ये मर्यादित होत्या. व्यवसाय क्षेत्र हे केवळ पुरुषांसाठीच असल्याचे मानले जात होते. मात्र 1959 मध्ये सात दृढनिश्चयी महिलांनी एकत्र येऊन जो व्यवसाय सुरु केला त्याने रुढीवादी कल्पनांना धुळ चारली. या महिलांनी सुरु केला होता पापडचा व्यवसाय. आज भारतातच नाही तर जगभरात लिज्जत पापड हा एक मोठा ब्रॅंड म्हणून ओळखला जातो. लिज्जत पापड या कंपनीचा अतुलनीय प्रवास आपण आज जाणून घेणार आहोत… या कंपनीची सुरुवात महिला सक्षमीकरणाच्या मिशनने झाली आणि त्यानंतर ती आघाडीची FMCG (फास्ट-मूव्हिंग कन्झ्युमर गुड्स) एंटरप्राइझ बनली आहे.

लिज्जत पापड, औपचारिकपणे श्री महिला गृह उद्योग लिज्जत पापड म्हणून ओळखले जाते, याचे मुख्यालय भारतात आहे आणि विविध प्रकारच्या ग्राहक उत्पादनांच्या निर्मितीमध्ये माहिर आहे. या उद्योगाची कहाणी 1959 मध्ये सुरु झाली. मुंबईतील सात महिलांनी महिलांसाठी रोजगाराच्या संधी निर्माण करण्याच्या उदात्त ध्येयाने हा उपक्रम सुरू केला होता. केवळ 80 रुपयांच्या भांडवलासह या उद्योगाची सुरुवात झाली होती. मीडिया रिपोर्ट्सनुसार 2019 मध्ये या कंपनीचे वार्षिक उत्पन्न 1600 कोटी रुपयांपर्यंत पोहोचले आहे. जसवंतीबेन जमनादास पोपट, पार्वतीबेन रामदास थोडानी, उजमबेन नारनदास कुंडलिया, भानुबेन एन. तन्ना, लागूबेन अमृतलाल गोकाणी, जयाबेन व्ही. विठ्ठलानी, आणि दिवालीबेन लुक्का अशी त्या सात महिलांची नावे आहेत ज्यांनी हा उद्योग सुरु केला होता.

3 महिन्यात 25 महिला जोडल्या गेल्या –

लिज्जतची सुरुवात एक लघु-शहरी उद्योग म्हणून झाली परंतु लवकरच ग्रामीण भागात त्याचा विस्तार झाला. हे महिलांच्या नेतृत्वाखालील उद्योजकतेचे एक ज्वलंत उदाहरण आहे, जे भारतातील महिला सक्षमीकरणाला चालना देण्यासाठी समर्पित आहे. त्यांचा प्रवास 15 मार्च 1959 रोजी त्यांच्या इमारतीच्या गच्चीवर सुरू झाला, जिथे त्यांनी पापडांचे चार पॅक बनवण्यास सुरुवात केली. कोणाकडूनही आर्थिक मदत न घेता या महिलांनी संकटकाळातही केवळ त्यांच्या दृढनिश्चयावर अवलंबून राहून व्यवसाय सुरु ठेवला. अवघ्या तीन महिन्यांत त्यांची टीम २५ सदस्यांपर्यंत वाढली. सुरुवातीच्या काळात पापड विक्रीतून मिळालेला नफा त्यांनी पापड उद्योगासाठी लागणारे साहित्य खरेदी करण्यासाठी गुंतवला. पापड बनवताना तुटलेले पापड विक्री करता येत नव्हते. ते तुटलेले पापड त्यांनी त्यांच्या शेजाऱ्यांमध्ये वाटप केले. हे समाजाप्रती असलेल्या त्यांच्या अतूट बांधिलकीचे प्रतीक आहे.

व्यवयास महाराष्ट्राबाहेर पोहोचला –

1968 मध्ये लिज्जतने महाराष्ट्राबाहेर गुजरातमधील वालोद येथे आपली पहिली शाखा स्थापन केली. त्यांच्या पापडांच्या यशामुळे प्रोत्साहित होऊन, कंपनीने खाखरा, मसाला पापड, वडी, गव्हाचा आटा आणि बेकरी वस्तू यासारख्या वस्तूंच्या उत्पादनात विविधता आणली. छपाई आणि पॉलीप्रॉपिलीन पॅकेजिंगसह अतिरिक्त विभाग अनुक्रमे 1977 आणि 1978 मध्ये स्थापित केले गेले. 1970 च्या दशकात पिठाच्या गिरण्याही सुरू झाल्या. व्यवसाय वाढत गेला आणि या व्यवसायात पुढे संपूर्ण भारतातील 45,000 महिला जोडल्या गेल्या.

25 हून अधिक देशांमध्ये निर्यात –

आज, लिज्जत पापड कंपनी भारतातील 17 राज्यांमध्ये 82 शाखा चालवते. ते त्यांची उत्पादने युनायटेड स्टेट्स, युनायटेड किंगडम, फ्रान्स, जर्मनी, इटली, मध्य पूर्वेतील देश, थायलंड, सिंगापूर, हाँगकाँग, नेदरलँड, जपान, कॅनडा, ऑस्ट्रेलिया आणि दक्षिण आफ्रिका यासह 25 हून अधिक देशांमध्ये निर्यात करतात.

महिला सक्षमीकरण –

लिज्जतची वाढ ही केवळ व्यावसायिक यशोगाथा नाही तर महिला सक्षमीकरणाचा दाखलाही आहे. संस्थेने आपल्या सदस्य भगिनींना आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना संगणक साक्षरतेसह शिक्षण घेण्यास प्रोत्साहित करण्यासाठी विविध उपक्रम घेतले आहेत. त्यांच्या सततच्या प्रयत्नांचा एक भाग म्हणून 18 जून 1999 रोजी गिरगाव येथे साक्षरता अभ्यासक्रम सुरू करण्यात आला.

पद्मश्री पुरस्काराने सन्मान –

जसवंतीबेन जमनादास पोपट ह्या श्री महिला गृह उद्योग लिज्जत पापडच्या संस्थापकांपैकी एक आहेत. त्यांच्या योगदानाला भारत सरकारने 26 जानेवारी 2021 रोजी व्यापार आणि उद्योग श्रेणीतील भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी सन्मान पद्मश्री देऊन गौरविण्यात आले.

सक्षमीकरणाचा वारसा –

लिज्जत पापड हा केवळ एक ब्रॅंड नाही तर तो महिला सक्षमीकरणाचे प्रतीकही आहे. हा भारतातील सर्वात लोकप्रिय आणि सर्वाधिक विकल्या जाणार्‍या पापड ब्रँडपैकी एक आहे. ज्या काळात महिला चूल आणि मूल एवढ्यापुरत्याच मर्यादित होत्या त्या वेळी या सात महिलांनी कल्पनाशक्ती लढवली आणि जगात एक मोठा ब्रॅंड उदयास आणला.