पिंपरी – घरात साप शिरला की नागरिकांच्या काळजाचा ठोका चुकतो. काही मिनिटांत मदतीसाठी फोन फिरतो. घटनास्थळी पोहोचतो सर्पमित्र. समोर विषारी साप असतो. हातात मर्यादित साधने असतात. तरीही तो मागे हटत नाही.

स्वतःचा जीव धोक्यात घालून सापाला पकडतो. त्याला सुरक्षित ठिकाणी सोडतो. नागरिकांचा जीव वाचतो. मुक्या जीवाचाही जीव वाचतो. मात्र, या सर्पमित्रांच्या जीवाची काळजी घेणार कोण? हा प्रश्न आता ऐरणीवर आला आहे.

पिंपरी-चिंचवडचा झपाट्याने विस्तार होत आहे. जंगल आणि मोकळ्या जागा कमी होत आहेत. बांधकामे वाढत आहेत. त्यामुळे सापांचा मानवी वस्तीत वावर वाढला आहे. सोसायट्या, घरे, गोदामे, शाळांच्या परिसरात आणि बांधकामांच्या ठिकाणी साप आढळण्याच्या घटना घडत आहेत.
साप दिसला की नागरिकांमध्ये घबराट निर्माण होते. काही जण सापाला मारण्याचा प्रयत्न करतात. त्यामुळे परिस्थिती अधिक धोकादायक बनते.

अशा वेळी सर्पमित्र महत्त्वाची भूमिका बजावतात. नाग, मण्यार, घोणस आणि फुरसे यांसारखे विषारी साप पकडणे अत्यंत जोखमीचे काम आहे. क्षणभराचा निष्काळजीपणा जीवघेणा ठरू शकतो. तरीही सर्पमित्र रेस्क्यूसाठी धाव घेतात. धामण आणि अजगरासारखे बिनविषारी सापही सुरक्षितपणे पकडले जातात. अनेक सर्पमित्र हे काम सेवाभावाने करतात.

या कामासाठी सर्पदंशाचा धोका कायम असतो. अपघात होण्याची शक्यता असते. रेस्क्यूदरम्यान दुखापतही होऊ शकते. मात्र, अशा परिस्थितीत सर्पमित्रांसाठी ठोस शासकीय सुरक्षा व्यवस्था नसल्याची खंत व्यक्त होत आहे.

सर्पदंश झाला तर उपचारांचा खर्च कोण करणार?
सर्पदंश झाल्यास उपचारासाठी तातडीने रुग्णालय गाठावे लागते. उपचारांचा खर्चही मोठा होऊ शकतो. सर्पमित्रांना विशेष विमा संरक्षण नसल्यास आर्थिक संकट उभे राहू शकते. त्यांच्या स्वतःच्या सुरक्षेचा प्रश्न दुर्लक्षित राहतो. ही विसंगती दूर करण्याची मागणी होत आहे.

साप वाचवताना माणसाचाही जीव वाचतो
सर्पमित्रांचे काम केवळ साप पकडण्यापुरते मर्यादित नाही. ते नागरिकांमध्ये जनजागृती करतात. सापांविषयीचे गैरसमज दूर करतात. सापाला न मारता सुरक्षितपणे रेस्क्यू करण्याचा संदेश देतात.

साप हा पर्यावरणातील महत्त्वाचा घटक आहे. उंदीर आणि इतर जीवांची संख्या नियंत्रित ठेवण्यात त्याची भूमिका आहे. त्यामुळे सापांचे संरक्षण म्हणजे पर्यावरणाचे संरक्षण आहे.

अधिकृत ओळखपत्र, विमा संरक्षण, सुरक्षा साधने, प्रशिक्षण आणि तातडीची वैद्यकीय मदत मिळावी. यासाठी प्रशासनाने ठोस धोरण आखावे. साप दिसल्यास नागरिकांनी त्याला मारू नये. स्वतः पकडण्याचा प्रयत्नही करू नये. सुरक्षित अंतर ठेवून स्थानिक सर्पमित्राशी संपर्क साधावा. सापाचा जीव वाचवताना स्वतःचा जीव धोक्यात घालणाऱ्या सर्पमित्रांच्या सुरक्षेकडेही आता प्रशासनाने गांभीर्याने पाहण्याची वेळ आली आहे.

‘फ्रंटलाइन वर्कर’चा दर्जा द्या
‘सर्पमित्रांना दहा लाखांचा विमा देण्‍याची घोषणा शासनाने केली. मात्र अंमलबजावणीचा दुष्‍काळ आहे. नागरी भागात वन्यजीव रेस्क्यू करणाऱ्या सर्पमित्रांची अधिकृत नोंदणी करावी. त्यांना ‘फ्रंटलाइन वर्कर’चा दर्जा द्यावा. सर्पदंश झाल्यास मोफत आणि तातडीचे उपचार मिळावेत. रेस्क्यूसाठी आवश्यक सुरक्षा साधने द्यावीत. आधुनिक उपकरणे उपलब्ध करून द्यावीत. नियमित प्रशिक्षणही द्यावे.’- राजू कदम, सर्पमित्र, भोसरी.

Pimpri News: शहरातील सोसायट्यांना ५० टक्केच पाणी; भामा-आसखेडचे पाणी येईपर्यंत पूर्ण पुरवठा अशक्य