India Hate Speech Report 2025: भारतातील सामाजिक सलोखा आणि शांततेसमोर ‘द्वेषपूर्ण भाषणे’ (Hate Speech) हे एक मोठे आव्हान बनले आहे. नुकत्याच प्रसिद्ध झालेल्या ‘इंडिया हेट स्पीच रिपोर्ट २०२५’ मधील आकडेवारीने सर्वांचे लक्ष वेधून घेतले आहे. या अहवालानुसार, गेल्या वर्षभरात अल्पसंख्याक समुदायांविरुद्ध चिथावणीखोर वक्तव्ये करण्याच्या घटनांमध्ये मोठी वाढ झाली असून, यात उत्तराखंडचे मुख्यमंत्री पुष्कर सिंह धामी आणि प्रवीण तोगडिया यांची नावे आघाडीवर आहेत.

अहवालातील धक्कादायक वास्तव
वॉशिंग्टन येथील ‘सेंटर फॉर द स्टडी ऑफ ऑर्गनाइज्ड हेट’ (CSOH) च्या ‘इंडिया हेट लॅब’ प्रकल्पांतर्गत हा अहवाल प्रसिद्ध करण्यात आला आहे. अहवालातील प्रमुख मुद्दे खालीलप्रमाणे आहेत.

दररोज ४ द्वेषपूर्ण भाषणे: २०२५ मध्ये देशात एकूण १,३१८ द्वेषपूर्ण भाषणांच्या घटनांची नोंद झाली. म्हणजेच देशात सरासरी दररोज ४ वेळा अशी भाषणे दिली गेली.

निशाण्यावर कोण?: एकूण भाषणांपैकी जवळपास ९८% (१,२८९ घटना) मुस्लिम समुदायाला लक्ष्य करून करण्यात आल्या. तसेच ख्रिश्चन समुदायाविरुद्धच्या द्वेषपूर्ण घटनांमध्ये ४१% वाढ झाली आहे.

सर्वात जास्त घटना कुठे?: द्वेषपूर्ण भाषणांच्या बाबतीत उत्तर प्रदेश (२६६ घटना) पहिल्या क्रमांकावर आहे. त्यापाठोपाठ महाराष्ट्र (१९३), मध्य प्रदेश (१७२) आणि उत्तराखंड (१५५) या राज्यांचा क्रमांक लागतो.

Center for Study of Organized Hate (CSoH)’s Report says 1,318 Hate Speeches against Muslims & Christians, in 2025 in India.
Rise of 13% over 2024.
88% of these Hate Speeches were (obviously) in BJP-ruled States where Hate is used to Titillate & Excite in lieu of Development pic.twitter.com/GwfRh1ESSC

— Jawhar Sircar (@jawharsircar) January 17, 2026

सर्वात सक्रिय वक्ते कोण?
अहवालात अशा नेत्यांची यादी देण्यात आली आहे ज्यांनी सर्वाधिक वेळा चिथावणीखोर वक्तव्ये केली आहेत:

१. पुष्कर सिंह धामी (मुख्यमंत्री, उत्तराखंड): ७१२ भाषणे (अहवालानुसार ‘लँड जिहाद’ सारख्या मुद्द्यांवरून टीका).

२. प्रवीण तोगडिया (प्रमुख, आंतरराष्ट्रीय हिंदू परिषद): ४६३ भाषणे.

३. अश्विनी उपाध्याय (भाजप नेते): ३५ भाषणे.

निवडणुकीसाठी द्वेषाचा वापर?
अहवालात असे निरीक्षण नोंदवण्यात आले आहे की, ज्या राज्यात निवडणुका जवळ येतात, तिथे अशा भाषणांचे प्रमाण अचानक वाढते. द्वेषपूर्ण भाषणे आता केवळ वैयक्तिक मते राहिली नसून ते एक ‘निवडणूक हत्यार’ बनले आहे. याचा परिणाम केवळ समाजावरच नाही तर अर्थव्यवस्थेवरही होत असून, तणावामुळे स्थानिक बाजारपेठांमधील व्यापाऱ्यांच्या उत्पन्नात २० टक्क्यांपर्यंत घट झाल्याचे दिसून आले आहे.

सर्वोच्च न्यायालयाची भूमिका –
द्वेषपूर्ण भाषणांच्या वाढत्या घटनांवर सर्वोच्च न्यायालयाने तीव्र चिंता व्यक्त केली आहे. न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे की, “हेट स्पीच” हा केवळ एका समुदायाविरुद्धचा नव्हे, तर भारताच्या संविधानावर आणि धर्मनिरपेक्षतेव केलेला हल्ला आहे. कोणत्याही औपचारिक तक्रारीची वाट न पाहता अशा लोकांवर तातडीने गुन्हे दाखल करण्याचे आदेश न्यायालयाने प्रशासनाला दिले आहेत.