Laughter Yoga: “हसा आणि जग तुमच्यासोबत हसेल” असे आपण नेहमी ऐकतो. हसण्यामुळे मन हलके होते, ताण कमी होतो आणि शरीरात सकारात्मक ऊर्जा निर्माण होते. म्हणूनच आज जगभरात हास्ययोगाचे क्लब सुरू झाले आहेत. या क्लबमध्ये लोक एकत्र येऊन विविध प्रकारचे हास्ययोग करतात. पूर्वी हास्ययोग फक्त ज्येष्ठ नागरिकांसाठी आहे, अशी समजूत होती. पण आता मुले, तरुण, प्रौढ आणि ज्येष्ठ असे सर्वजण यात सहभागी होत आहेत. काही शाळांमध्येही हास्यसंघ सुरू झाले आहेत. हास्ययोग म्हणजे मन आणि शरीराचा एकत्रित व्यायाम. हसताना शरीरातील अनेक स्नायू काम करतात, श्वासोच्छ्वास वेगाने होतो आणि फुफ्फुसांना चांगला व्यायाम मिळतो. त्यामुळे शरीर अधिक कार्यक्षम बनते. ‘फ’ हास्य म्हणजे काय? Laughter Yoga ‘फ’ हास्य हा एक खास प्रकार आहे. हे हास्य करण्यासाठी पाय थोडे अंतरावर ठेवून उभे राहायचे. कमरेतून पुढे वाकत दोन्ही हात खाली घ्यायचे आणि ओठ घट्ट मिटायचे. त्यानंतर हळूहळू वर येत हात खांद्याच्या रेषेत पसरवायचे आणि मागे थोडे झुकायचे. यावेळी ओठ उघडून मोठ्याने “फ्फऽऽ” असा फुत्कार करायचा. मग डोळे बंद करून “हाहाहा” असे हळूहळू हसायचे. ही प्रक्रिया तीन वेळा करायची. या वेळी शरीरातील अशुद्ध हवा बाहेर टाकली जाते आणि फुफ्फुसात शुद्ध हवा भरते. त्यामुळे रक्तशुद्धीकरण चांगले होते आणि मेंदूला अधिक प्राणवायू मिळतो. हात, खांदे, कंबर आणि मान यांनाही चांगला व्यायाम होतो. छातीचा पिंजरा रुंदावतो आणि हृदय-फुफ्फुसांचे कार्य सुधारते. म्हणूनच या हास्याला “महाहास्य” असेही म्हणतात. Laughter yoga हार्दिक हास्य आणि त्याचे फायदे हार्दिक हास्यामध्ये छाती वरच्या दिशेने ताणली जाते, तर ‘फ’ हास्यामध्ये ती आडवी रुंदावते. हे दोन्ही प्रकार एकत्र केल्यास फुफ्फुसांची क्षमता वाढते. श्वसनक्रिया सुधारते आणि शरीरातील थकवा कमी होतो. सिंहमुद्रा हास्य या हास्यात सिंहासारखा आविर्भाव करायचा असतो. एक पाय पुढे टाकून, जीभ बाहेर काढून, डोळे मोठे करून मोठ्याने गर्जना करायची. कमरेतून डावीकडे-उजवीकडे वळायचे आणि शेवटी मोठ्याने हसायचे. या प्रकारामुळे चेहरा, जीभ, घसा, मान आणि कंबर यांना उत्तम व्यायाम मिळतो. घशातील थायरॉईड ग्रंथीचे कार्य सुधारते. मनातील राग आणि ताण कमी होतो. नृसिंह हास्य नृसिंह हास्यात सिंहासारखा उग्र चेहरा करून पाय पुढे टाकत मोठ्याने गर्जना करायची. हात सिंहाच्या पंज्यासारखे पुढे फेकायचे आणि शेवटी मोठ्याने हास्य करायचे. या हास्यामुळेही शरीरातील स्नायूंना व्यायाम मिळतो. मनातील नकारात्मक भावना बाहेर पडतात. आत्मविश्वास वाढतो आणि मानसिक ताकद मजबूत होते. हास्ययोगाचे महत्त्व हास्ययोगामुळे ताणतणाव कमी होतो, रक्ताभिसरण सुधारते आणि शरीरात सकारात्मक ऊर्जा वाढते. सामूहिक हास्यामुळे सामाजिक बंध अधिक मजबूत होतात. हसण्याने आनंद द्विगुणित होतो आणि मन प्रसन्न राहते. मात्र हे सर्व प्रकार योग्य पद्धतीने आणि मार्गदर्शनाखाली करणे आवश्यक आहे. रोज काही मिनिटे हास्ययोग केल्यास शरीर आणि मन दोन्ही निरोगी राहू शकतात.
