Iran Israel War: अमेरिका आणि इराण दोहा याठिकाणी होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील वाद मिटवण्यास सहमत झाले आहेत. ‘ॲक्सिऑस’च्या वृत्तानुसार, एका वरिष्ठ अमेरिकी अधिकाऱ्याने दिलेल्या माहितीनुसार, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवरील सुरू असलेला वाद मिटवण्यावर चर्चा करण्यासाठी दोन्ही देश मंगळवारी दोहा याठिकाणी  भेटतील.

एका वरिष्ठ अमेरिकी अधिकाऱ्याने, “आम्ही सर्व लष्करी कारवाई थांबवण्याचा निर्णय घेतला आहे.” असे म्हटले आहे.

तुर्किये मॉडेल काय आहे?   (Iran Israel War)

इराण होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या जहाजांकडून शुल्क आकारण्याची तयारी करत आहे. इराणला होर्मुझच्या सामुद्रधुनीमध्ये तुर्किये मॉडेलचा अवलंब करायचा आहे, परंतु ट्रम्प केवळ याला विरोधच करत नाहीत, तर आंतरराष्ट्रीय कायद्याचा हवाला देऊन इराणला इशाराही देत ​​आहेत.

प्रश्न असा आहे की, इराणला होर्मुझच्या सामुद्रधुनीमध्ये लागू करायचा असलेला तुर्किये फॉर्म्युला नेमका कोणता आहे? त्याहून मोठा प्रश्न हा आहे की, जर इराणने शुल्क आकारायला सुरुवात केली, तर त्यामुळे आणखी एक युद्ध होईल का?

 

 

होर्मुझच्या सामुद्रधुनीबाबत इराण आणि अमेरिकेची भूमिका पूर्णपणे विरुद्ध आहे. इराणला केवळ या सागरी मार्गावर नियंत्रणच नको आहे, तर त्यातून जाणाऱ्या जहाजांकडून शुल्क आकारायचे आहे. ट्रम्प या मागणीला विरोध करत आहेत. त्यांनी हे स्पष्ट केले आहे की इराणची ही अट कोणत्याही परिस्थितीत स्वीकारली जाणार नाही.

होर्मुझच्या सामुद्रधुनीमध्ये शुल्क आकारण्याबाबत इराण किती आग्रही आहे. इराणचे उप परराष्ट्र मंत्री, काझेम गरीबाबादी यांनी म्हटले आहे की, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीमध्ये इराणच्या नियमांचे आणि कायद्यांचे पालन न करणाऱ्या जहाजांची सुरक्षा सुनिश्चित केली जाऊ शकत नाही.

मंगळवारी कतारमध्ये दोन्ही देशांचे प्रतिनिधी भेटणार आहेत, जिथे एक उच्चस्तरीय बैठक नियोजित आहे. अलीकडील लष्करी तणावाच्या वाढीनंतर दोन्ही बाजूंमध्ये झालेल्या नाजूक शांतता कराराचे रक्षण करणे हा या बैठकीचा उद्देश आहे.

होर्मुझमध्ये एका मालवाहू जहाजावर इराणने केलेल्या हल्ल्यानंतर संघर्ष वाढला. २४ तासांच्या आत, अमेरिकेने इराणच्या लष्करी तळांना आणि ड्रोन तळांना दोनदा लक्ष्य केले. इराणने अमेरिकेच्या मित्र राष्ट्रांच्या तळांवर हल्ला केल्याचा दावाही केला. अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प आणि उपाध्यक्ष जेडी व्हान्स यांनी इराणला कडक इशारा दिला.

ॲक्सिऑसच्या अहवालानुसार, वाटाघाटी सुरू असताना दोन्ही बाजूंनी सर्व लष्करी कारवाई तात्पुरती थांबवण्यास सहमती दर्शवली आहे. कतारमधील चर्चेत होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर देखील चर्चा केली जाईल. प्रस्तावित चर्चा ही दोन्ही देशांमधील विश्वास पुनर्स्थापित करण्याच्या आणि शांतता प्रक्रियेला पुढे नेण्याच्या दिशेने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल मानली जात आहे.

इराण ही मागणी करत आहे

खरं तर, अमेरिका आणि इराण यांच्यातील कराराच्या अंमलबजावणीत होर्मुझची सामुद्रधुनी हा सर्वात मोठा अडथळा ठरला आहे. करारानुसार, या सागरी मार्गावरून जाणाऱ्या व्यापारी जहाजांना सुरक्षित मार्ग देण्याचे वचन इराणने दिले होते. त्या बदल्यात, अमेरिकेने इराणी बंदरांवरील आपली नौदल नाकेबंदी उठवण्यास सहमती दर्शवली होती.

भविष्यात असे संघर्ष टाळण्यासाठी, जहाजांच्या हालचालींमध्ये अधिक चांगला समन्वय साधण्याकरिता अमेरिकन सैन्य आणि आयआरजीसी (IRGC) यांच्यात एक हॉटलाइन स्थापित करण्याबाबत गेल्या आठवड्यात स्वित्झर्लंडमध्ये एक करार झाला. तथापि, अमेरिकन अधिकाऱ्यांच्या मते, ही हॉटलाइन अद्याप कार्यान्वित झालेली नाही.

युद्धातील हल्ल्यांमध्ये मारल्या गेलेल्यांबद्दल खामेनी काय म्हणाले?

इराणचे सर्वोच्च नेते मोजतबा खामेनी यांनी रविवारी (२८ जून, २०२६) ‘एक्स’ (X) या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर अनेक ट्विट्स शेअर केले, ज्यात ते म्हणाले, “नवजात बालकांच्या हत्येपासून ते आपल्या प्रिय ज्येष्ठांच्या मृत्यूपर्यंत, आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, आपल्या काळातील अद्वितीय, अतुलनीय रत्न आणि महान मुजाहिद नेत्याच्या हौतात्म्यापर्यंत.” यापैकी प्रत्येक प्रकरण हजारो गंभीर कायदेशीर बाबींपैकी आहे, ज्यांचा पाठपुरावा देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय न्यायालयांमध्ये अत्यंत गांभीर्याने आणि जोमाने केला पाहिजे.

जहाजांवरील हल्ल्यांमुळे वाद वाढला   (Iran Israel War)

अमेरिकेसोबत झालेल्या अनेक दिवसांच्या प्रत्युत्तरात्मक हल्ल्यांनंतर तेहरानने हा दावा केला आहे. ओमानच्या किनाऱ्याजवळील सामुद्रधुनीतून जाण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या एका जहाजावर इराणने हल्ला केल्यावर हे हल्ले सुरू झाले. जहाजांनी त्यांच्या किनाऱ्यालगतचा वेगळा मार्ग वापरावा, अशी तेहरानची इच्छा आहे. त्यांनी जहाजांना तो दुसरा मार्ग न वापरण्याचा इशारा दिला होता.

होर्मुझची सामुद्रधुनी खुली करण्याची जबाबदारी

वॉल स्ट्रीट जर्नलनुसार, जूनच्या सुरुवातीला ट्रम्प यांनी स्वाक्षरी केलेल्या करारानुसार होर्मुझची सामुद्रधुनी खुली करण्याची जबाबदारी इराणवर सोपवण्यात आली आहे. त्यात म्हटले आहे की, इस्लामिक प्रजासत्ताक इराण व्यापारी जहाजांच्या सुरक्षित प्रवासाची खात्री करण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न करेल आणि होर्मुझ सामुद्रधुनीच्या प्रशासनासाठी व सागरी सेवांच्या भविष्यासाठी नियम स्थापित करण्याकरिता इराण या प्रदेशातील इतर देशांशी वाटाघाटी करेल.