India -US Relations। परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर यांनी, “भारत आणि अमेरिका यांच्यातील प्रस्तावित व्यापार करारावरील चर्चेत भारताला काही अडचणी आहेत, शेतकरी आणि लहान उत्पादकांच्या हिताचे रक्षण करण्यासाठी सरकार कोणत्याही प्रकारची तडजोड करणार नाही” असे म्हटले आहे. जयशंकर यांनी हे विधान अशा वेळी केले आहे जेव्हा काही दिवसांनी अमेरिका भारतीय उत्पादनांवर अतिरिक्त शुल्क लादणार आहे.

एका कार्यक्रमात बोलताना जयशंकर यांनी सध्या भारत-अमेरिका संबंधांमधील तीन प्रमुख समस्यांची यादी केली (व्यापार आणि शुल्क, रशियाकडून कच्च्या तेलाची खरेदी आणि पाकिस्तान प्रकरणात वॉशिंग्टनचा हस्तक्षेप). राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी भारतीय वस्तूंवर ५० टक्के शुल्क लादल्याने भारत-अमेरिका संबंध बिघडले, ज्यामध्ये रशियन कच्च्या तेलाच्या खरेदीमुळे अतिरिक्त २५ टक्के शुल्क समाविष्ट आहे. हे २५ टक्के शुल्क आधीच लागू केले गेले आहे आणि अतिरिक्त शुल्क २७ ऑगस्टपासून लागू होणार आहे.

‘भारताच्या स्वतःच्या लाल रेषा आहेत’ India -US Relations। 

जयशंकर पुढे म्हणाले की,”राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांची जगाशी वागण्याची शैली पारंपारिक अमेरिकन परराष्ट्र धोरणापेक्षा पूर्णपणे वेगळी आहे आणि संपूर्ण जग या बदलाचा सामना करत आहे.” ते म्हणाले, “आम्ही कधीही असा अमेरिकन राष्ट्रपती पाहिला नाही ज्यांनी परराष्ट्र धोरण इतक्या सार्वजनिकरित्या चालवले आहे. हा बदल फक्त भारतापुरता मर्यादित नाही.”

परराष्ट्रमंत्र्यांनी यावेळी,”व्यापार हा भारतासाठी खरा आणि सर्वात मोठा मुद्दा आहे. त्यांनी पुन्हा सांगितले की भारताच्या स्वतःच्या लाल रेषा आहेत आणि वाटाघाटी सुरू आहेत.” असे त्यांनी म्हटले. त्यांनी सांगितले की, “एक सरकार म्हणून आम्ही शेतकरी आणि लहान उत्पादकांच्या हिताचे रक्षण करण्यास वचनबद्ध आहोत. आम्ही यावर तडजोड करू शकत नाही” भारताने त्यांचे कृषी आणि दुग्धजन्य क्षेत्र उघडण्यास नकार दिल्याने भारत आणि अमेरिकेतील द्विपक्षीय व्यापार कराराच्या चर्चा अडकल्या.

भारत स्वस्त रशियन कच्चे तेल खरेदी करून आणि युरोप आणि इतरत्र उच्च किमतीत रिफाइंड उत्पादने विकून नफा कमवत आहे या ट्रम्प प्रशासनाच्या वारंवार आरोपांना उत्तर देताना जयशंकर म्हणाले, “स्वतःला व्यवसाय-समर्थक म्हणवणारे अमेरिकन प्रशासन इतरांवर व्यवसाय करण्याचा आरोप करत आहे हे मजेदार आहे. जर तुम्हाला भारतातून तेल किंवा रिफाइंड उत्पादने खरेदी करण्यात समस्या येत असेल तर खरेदी करू नका. कोणीही तुम्हाला सक्ती करत नाही. पण युरोप खरेदी करत आहे, अमेरिका खरेदी करत आहे. जर तुम्हाला ते आवडत नसेल तर खरेदी करू नका.”

जयशंकर पुढे म्हणाले की, रशियाकडून कच्चे तेल खरेदी करणे हा भारत-अमेरिका संबंधांमध्ये आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा आहे. ते म्हणाले, “हा मुद्दा तेलाच्या समस्येच्या रूपात मांडला जात आहे. परंतु हाच तर्क सर्वात मोठा तेल आयातदार चीन किंवा सर्वात मोठा एलएनजी आयातदार युरोपियन युनियन यांना लागू करण्यात आलेला नाही. जेव्हा लोक म्हणतात की आम्ही युद्धाला निधी देत ​​आहोत किंवा पुतिनच्या तिजोरीत पैसे गुंतवत आहोत, तेव्हा रशिया-ईयू व्यापार हा भारत-रशिया व्यापारापेक्षा खूप मोठा आहे. मग युरोप पुतिनच्या तिजोरीत पैसे गुंतवत नाही का?”

जयशंकर यांनी कबूल केले की गेल्या काही वर्षांत भारताची रशियाकडून कच्चे तेल आयात वाढली आहे आणि हे पूर्णपणे राष्ट्रीय हितसंबंधांमुळे आहे. ते म्हणाले, “हा आमचा अधिकार आहे. माझ्या व्यवसायात आम्ही याला धोरणात्मक स्वायत्तता म्हणतो. आम्ही तेल खरेदी करत आहोत जेणेकरून तेल बाजार स्थिर राहील. हो, ते आमच्या राष्ट्रीय हिताचे आहे आणि आम्ही ते कधीही लपवलेले नाही. पण ते जागतिक हिताचे देखील आहे.”

‘पाकिस्तानशी संबंधांमध्ये मध्यस्थी स्वीकार्य नाही’ India -US Relations। 

जयशंकर यांनी असेही सूचित केले की भारत-पाकिस्तान संघर्षावर वॉशिंग्टनची भूमिका ही भारत-अमेरिका संबंधांमधील तिसरी मोठी समस्या आहे. ते म्हणाले, “तिसरी समस्या आपल्या प्रदेशाशी संबंधित आहे, जी मध्यस्थीचा आहे. १९७० पासून, म्हणजेच ५० वर्षांपासून, या देशात एक राष्ट्रीय एकमत आहे की आम्ही पाकिस्तानशी असलेल्या आपल्या संबंधांमध्ये कोणत्याही प्रकारची मध्यस्थी स्वीकारत नाही.”

भारत-अमेरिका संबंध तणावाखाली असल्याने भारत आणि चीनमधील संबंध सुधारत आहेत या मूल्यांकनालाही परराष्ट्रमंत्र्यांनी नकार दिला. ते म्हणाले, “मला वाटते की हे चुकीचे विश्लेषण असेल, कारण प्रत्येक परिस्थितीला त्याच्या स्वतःच्या संदर्भात उत्तर द्यावे लागते आणि त्या सर्वांना एकत्रित करून एक समग्र निष्कर्ष काढला जाऊ नये.”