नवी दिल्ली – भारतातील काम करण्याच्या परिस्थितीत सुधारणा होत असल्याचे दिसत नाही. येथे लोकांना विहित मुदतीपेक्षा जास्त काम करायला लावणे ही कंपन्यांची सवय झाली आहे. जास्त काम करण्याच्या बाबतीत भारतीय कंपन्या जगात दुसऱ्या क्रमांकावर आल्या आहेत. इंटरनॅशनल लेबर ऑर्गनायझेशनच्या आयएलओच्या अहवालात हा दावा करण्यात आला आहे.

त्यात पुढे असेही म्हटले आहे की, भारतातील ५१ टक्क्यांहून अधिक कामगार आठवड्यातून ४९ तासांपेक्षा जास्त काम करतात. या जास्त काम करण्याच्या प्रकाराने आपण जगात आपली एक वेगळी ओळखच प्रस्थापित केली आहे. जास्त काम करणाऱ्यांच्या या यादीत भूतान हा आपल्या शेजारचा देश पहिल्या क्रमांकावर आहे. देशाच्या प्रगतीचे मोजमाप करणाऱ्या हॅपीनेस इंडेक्सनुसार, भूतानमधील ६१ टक्के कर्मचारी आठवड्यातून ४९ तासांपेक्षा जास्त काम करतात.

आयएलओच्या अहवालानुसार, प्रत्येक भारतीय कर्मचारी आठवड्यातून सरासरी ४६.७ तास काम करतो. भूतानशिवाय आपल्या शेजारी देशांतील कर्मचाऱ्यांची अवस्थाही वाईट आहे. बांगलादेशात ४७ टक्के लोक आणि पाकिस्तानात ४० टक्के लोक आठवड्यात ४९ तासांपेक्षा जास्त काम करतात. या दोन्ही देशांचा टॉप १० यादीत समावेश करण्यात आला आहे. यावरून दक्षिण आशियातील कर्मचाऱ्यांची अवस्था जवळपास सारखीच असल्याचे स्पष्ट होते. संयुक्त अरब अमिराती अर्थात यूएई आणि लेसोथो सारख्या देशांमध्येही कर्मचाऱ्यांकडून सरासरीपेक्षा जास्त काम करून घेतले जाते.

यूएईमध्ये हा आकडा ५०.९ तास आहे आणि लेसोथोमध्ये ५०.४ तास आहे. तथापि, यूएईच्या केवळ ३९ टक्के लोकसंख्येला आणि लेसोथोच्या 36 टक्के लोकांना आठवड्यातून इतके तास काम करावे लागते. नेदरलँड आणि नॉर्वेसारख्या देशांमध्ये कर्मचाऱ्यांची विशेष काळजी घेतली जाते. या देशांमध्ये वर्क लाइफ बॅलन्सला खूप महत्त्व दिले जाते. नेदरलँडमध्ये, कर्मचारी आठवड्यातून केवळ ३१.६ तास काम करतात आणि नॉर्वेमध्ये ते केवळ ३३.७ तास काम करतात.

जर्मनीमध्ये ३४.२ तास, जपानमध्ये ३६.६ तास आणि सिंगापूरमध्ये ४२.६ तास काम केले जात आहे. अहवालानुसार, जगातील सर्वात कमी सरासरी असलेला देश वानातु आहे. येथील कर्मचारी आठवड्यातून सरासरी केवळ २४.७ तास काम करतात. फक्त 4 टक्के लोक आठवड्यातून 49 तासांपेक्षा जास्त काम करतात. त्याचप्रमाणे, किरिबाटीमध्ये, कर्मचारी आठवड्यातून केवळ २७.३ तास काम करतात आणि मायक्रोनेशियाच्या फेडरेशनमध्ये कर्मचारी आठवड्यातून केवळ३०.४ तास काम करतात, अलीकडेच भारतातील अर्न्स्ट अँड यंग इंडियामध्ये काम करणाऱ्या एका २६ वर्षीय कर्मचाऱ्याचा मृत्यू झाल्याची घटना समोर आली आहे.

ॲना सेबॅस्टियनचा अति कामामुळे मृत्यू झाल्याचे हे प्रकरण तापत चालले आहे. यावरून ईवाय इंडियाचे चेअरमन राजीव मेमाणी यांनी माफी मागितली आहे. त्याचबरोबर केंद्रीय कामगार मंत्री शोभा करंदलाजे यांनीही या प्रकरणाची चौकशी सुरू केली आहे. आयएलओच्या अहवालाने भारताच्या कामगार धोरणांमध्ये श्रम-जीवन संतुलन आणि मानसिक आरोग्यावर लक्ष केंद्रित करण्याची गरज दर्शवली आहे.