संपूर्ण देश एप्रिलमध्येच उष्णतेच्या लाटेत त्रस्त आहे, बहुतेक भागांमध्ये दिवसाचे सरासरी तापमान 40 अंश सेल्सिअसच्या आसपास आहे. वाढत्या उष्णतेने उष्माघाताचा धोकाही वाढला आहे. आरोग्य तज्ज्ञ म्हणतात की, प्रत्येकाने प्रतिबंधात्मक उपाय करणे आवश्‍यक आहे, कारण उष्माघात गंभीर आणि काही प्रकरणांमध्ये प्राणघातकदेखील असू शकतो. हवामान बदलामुळे निर्माण होणारी परिस्थिती वर्षानुवर्षे धोकादायक बनत चालली आहे. 40 डिग्री सेल्सियस पर्यंतचे तापमान मानवी आरोग्यासाठी गंभीर गुंतागुंत निर्माण करू शकते.

केंब्रिज विद्यापीठाने हवामान बदलामुळे वाढणारी उष्णता आणि त्याचे दुष्परिणाम जाणून घेण्यासाठी केलेल्या अभ्यासात गंभीर बाबी समोर आल्या आहेत. यामध्ये संशोधकांनी भारतातील 90 टक्क्‌यांहून अधिक भाग ‘डेंजर झोन’मध्ये ओळखले आहेत. विशेषत: दिल्लीत उष्माघाताच्या धोक्‍यांबाबत लोकांना सतर्क राहण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.

केंब्रिजच्या अभ्यासानुसार भारतातील बहुतांश भाग उष्णतेच्या लाटेच्या ‘डेंजर झोन’मध्ये आहे. उष्णतेची लाट केवळ आरोग्यालाच आव्हान देत नाही, तर देशाच्या शाश्‍वत विकासावरही त्याचा परिणाम दिसून येत आहे. उष्णतेच्या लाटेमुळे संयुक्त राष्ट्रांची शाश्‍वत विकास उद्दिष्टे (डऊी) साध्य करण्याच्या दिशेने भारताच्या प्रगतीत अडथळा निर्माण झाला आहे. गेल्या पाच दशकांत उष्णतेच्या लाटेमुळे 17 हजारांहून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला आहे.

उष्णतेचे आव्हान आता अधिक गंभीर होत आहे. जर हवामान बदलाच्या दिशेने ठोस पावले उचलली गेली नाहीत आणि परिस्थिती अशीच राहिली तर भविष्यातही गंभीर संकटाची परिस्थिती निर्माण होऊ शकते.

उष्णतेच्या लाटेमुळे उष्माघाताचा धोका वाढतो. उष्माघात ही एक जीवघेणी स्थिती आहे ज्यामध्ये शरीराचे तापमान 40 अंश सेल्सियसच्या वर वाढते. साधारणपणे, आपले शरीर घामाच्या सहाय्याने शरीराचे तापमान संतुलित करते, परंतु जास्त उष्णता आणि सूर्यप्रकाशामुळे अनेक वेळा घाम येण्याच्या यंत्रणेत अडथळा निर्माण होतो, ज्यामुळे शरीराचे तापमान लक्षणीय वाढते.
उष्माघाताच्या बाबतीत, 104 अंशांपेक्षा जास्त ताप, त्वचेचा कोरडेपणा आणि घाम न येणे, संतुलनास समस्या, चक्कर येणे, हृदय गती वाढणे, उलट्या आणि जुलाब असू शकतात. काही लोकांमध्ये, उष्माघातामुळे मेंदूचे नुकसान होऊ शकते आणि मृत्यू देखील होऊ शकतो.

जर तुम्ही जास्त उन्हात राहत असाल आणि उष्माघात सारखी लक्षणे दिसत असतील तर ताबडतोब डॉक्‍टरांशी संपर्क साधा. शरीर थंड ठेवण्याचा प्रयत्न करा, याकडेही उपचारात विशेष लक्ष दिले जाते. शरीरात पाण्याची कमतरता भासू देऊ नका, डिहायड्रेशनमुळे तुमचा धोका वाढू शकतो. मान, कंबर आणि बगलाला बर्फाचे पॅक लावा. उष्णतेमुळे होणारे दुष्परिणाम कमी करण्यासाठी ओआरएस द्रावण किंवा मीठ-साखर पाण्याचे द्रावण नियमित अंतराने घेतले जाते. या उपायांनी आराम न मिळाल्यास रुग्णालयात दाखल व्हावे लागू शकते.
ज्याप्रकारे उष्मा वाढत आहे, सर्व लोकांनी उन्हापासून दूर राहण्याचा आणि शरीराला थंड ठेवण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे, असे केल्याने

तुम्ही उष्माघात टाळू शकता.
दुपारी घराबाहेर पडणे टाळा.
हलक्‍या रंगाचे आणि सैल कपडे घाला.
पाणी आणि इतर आरोग्यदायी द्रव पिण्याचे ठेवा.
कार सारख्या बंद, गरम ठिकाणी कधीही लहान मुले किंवा पाळीव प्राणी लक्ष न देता सोडू नका.
दिवसा उन्हात बाहेर जाणे टाळा, गरज भासल्यास शरीर व्यवस्थित झाका.