Greater Flamingo – सातारा जिल्ह्याच्या पूर्व भागातील उथळ तलावांवर प्रामुख्याने हिवाळ्यात दिसणार्‍या ’ग्रेटर फ्लेमिंगो’ अर्थात रोहित पक्ष्यांच्या वर्तणुकीत मोठा पर्यावरणीय बदल दिसून येत आहे. पक्षी अभ्यासक डॉ. प्रवीण चव्हाण यांनी ‘ई-बर्ड’ या जागतिक पक्षी नोंदीच्या प्रणालीवर 12 ऑगस्ट 2026 रोजी राजेवाडी धरणावर पाच प्रौढ फ्लेमिंगो पक्ष्यांची नोंद केली आहे.

विशेष म्हणजे, ज्या माण तालुक्यातील येरळवाडी आणि इतर पाणथळ जागांवर हे पक्षी दरवर्षी हिवाळ्यात मुक्काम करतात, तिथे यावर्षी हिवाळ्यात त्यांची कोणतीही हालचाल दिसली नव्हती. ऑगस्ट महिन्यातील या दुर्मिळ दर्शनामुळे पक्षी अभ्यासकांचे लक्ष वेधले गेले आहे. पक्षीविज्ञानानुसार, हे पक्षी हिवाळा संपल्यानंतर उन्हाळ्यात (एप्रिल-मे) प्रजननासाठी गुजरातच्या कच्छच्या रणाकडे स्थलांतर करतात.

मात्र, ऑगस्टसारख्या भर पावसाळ्याच्या महिन्यात हे पक्षी सातार्‍यात दिसणे, याला पक्षीविज्ञानात ‘ओव्हर-समरिंग’ म्हटले जाते. जे पक्षी प्रजननासाठी तयार नसतात किंवा ज्यांना स्थानिक पातळीवर मुबलक अन्न उपलब्ध होते, ते परतीचा प्रवास न करता याच भागात थांबणे पसंत करतात.

अधिवास बदलण्याची वैज्ञानिक कारणे:
माण तालुक्यातील येरळवाडीसारख्या पारंपारिक जागांवर हिवाळ्यात फ्लेमिंगो न दिसण्याचे मुख्य कारण म्हणजे तिथल्या बदललेल्या भौगोलिक परिस्थिती आणि पाण्याची पातळी होय. राजेवाडी धरणाच्या परिसरात सध्या निर्माण झालेली उथळ पाण्याची स्थिती या पक्ष्यांसाठी अन्न मिळवण्याची जागा म्हणून पोषक ठरली असावी.

फ्लेमिंगोंचे स्थानिक स्थलांतर
ऑगस्ट महिन्यात राजेवाडी धरणावर पाच प्रौढ फ्लेमिंगो दिसणे हे स्थानिक अधिवासातील बदल आणि अन्नाच्या उपलब्धतेवर अवलंबून असलेले त्यांचे ’लोकल मायग्रेशन’ (स्थानिक स्थलांतर) दर्शवते. हवामान बदल आणि पाणथळ जागांच्या पाणीपातळीतील अनिश्चितता यामुळे पक्षी त्यांचे नेहमीचे मुक्कामाचे ठिकाण बदलत आहेत.