Gold-Silver Rates: केंद्रीय अर्थसंकल्प २०२६ मुळे आज (रविवार, १ फेब्रुवारी) शेअर आणि कमोडिटी बाजार विशेष सत्रासाठी सुरू असताना, मौल्यवान धातूंच्या दरात मोठी खळबळ उडाली आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारातील घडामोडी आणि डॉलरच्या मूल्यात झालेली वाढ यामुळे सोन्या-चांदीच्या दरात मोठी घसरण पाहायला मिळाली. एमसीएक्स (MCX) वर व्यवहारादरम्यान सोन्याचे भाव ९ टक्क्यांनी घसरून ₹१,३६,१८५ प्रति १० ग्रॅमवर पोहोचले होते, तर चांदीचा दर ९ टक्क्यांच्या घसरणीसह ₹२,६५,६५२ प्रति किलोवर आला होता. या घसरणीचा सर्वाधिक फटका सोन्या-चांदीच्या ‘एक्सचेंज ट्रेडेड फंड्स’ (ETFs) ला बसला असून, चांदीच्या ईटीएफमध्ये तब्बल २० टक्क्यांपर्यंतची ऐतिहासिक घसरण नोंदवण्यात आली आहे. ईटीएफ बाजारात मोठी पडझड – बाजारातील अनपेक्षित पडझडीमुळे गुंतवणूकदारांमध्ये भीतीचे वातावरण आहे. गोल्ड ईटीएफ: निप्पॉन इंडिया गोल्ड बीईएस (११%), आयसीआयसीआय प्रूडेंशियल गोल्ड ईटीएफ (१३%) आणि झेरोधा गोल्ड ईटीएफ (१०.९%) यांनी मोठी घसरण अनुभवली. सिल्व्हर ईटीएफ: चांदीच्या ईटीएफमध्ये मोठी विक्री दिसून आली. एसबीआय सिल्व्हर ईटीएफ (२०.५०%), आयसीआयसीआय प्रू सिल्व्हर ईटीएफ (२०.१४%) आणि ॲक्सिस सिल्व्हर ईटीएफ (२०.१६%) इतके कोसळले. का कोसळले भाव? विश्लेषकांच्या मते, अमेरिकन डॉलरमध्ये झालेली सुधारणा आणि ‘सीएमई ग्रुप’कडून गोल्ड व सिल्व्हर फ्युचर्सवरील मार्जिनमध्ये करण्यात आलेली वाढ ही या घसरणीमागची मुख्य कारणे आहेत. तसेच, अमेरिकन फेडरल रिझर्व्हच्या संभाव्य धोरणांमुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विक्रीचा दबाव वाढला आहे. गुंतवणूकदारांनी काय करावे? तज्ज्ञांनी गुंतवणूकदारांना सध्याच्या परिस्थितीत शांत राहण्याचा सल्ला दिला आहे. ‘इनव्हेसेट पीएमएस’चे हर्षल दसाणी यांच्या मते, ही घसरण तात्पुरती असून केवळ मार्जिन सेटलमेंटमुळे झाली आहे. त्यामुळे दीर्घकालीन गुंतवणूकदारांनी घाबरून बाहेर पडू नये. नवीन गुंतवणूक करायची असल्यास एकदम मोठी रक्कम न लावता टप्प्याटप्प्याने गुंतवणूक (Staggered investment) करावी. (महत्त्वाची टीप: वरील माहिती केवळ माहितीच्या उद्देशाने दिली आहे. गुंतवणुकीचा कोणताही निर्णय घेण्यापूर्वी आपल्या आर्थिक सल्लागाराचा सल्ला नक्की घ्या.) हेही वाचा – Stock Market: अर्थसंकल्प सादर होत असताना शेअर बाजारात मोठी घसरण का झाली? जाणून घ्या कारण ईटीएफ म्हणजे काय? (ETF – Exchange Traded Fund): ईटीएफ म्हणजे शेअर बाजारात नोंदणीकृत असलेला फंड. जसे आपण एखाद्या कंपनीचे शेअर्स खरेदी करतो, तसेच आपण ‘गोल्ड ईटीएफ’ किंवा ‘सिल्व्हर ईटीएफ’ खरेदी करू शकतो. यात गुंतवणूक करणे म्हणजे प्रत्यक्ष सोनं किंवा चांदी घरात न आणता, डिजिटल स्वरूपात त्यात गुंतवणूक करणे होय. याची किंमत सोन्याच्या बाजारभावावर अवलंबून असते. एमसीएक्स (MCX – Multi Commodity Exchange): हे भारतातील एक मोठे व्यासपीठ आहे जिथे सोने, चांदी, कच्चे तेल (Crude Oil) यांसारख्या वस्तूंचे (Commodities) सौदे किंवा व्यापार होतो. लेव्हरेज अनवाइंडिंग (Leverage Unwinding): अनेक व्यापारी कर्ज घेऊन किंवा ब्रोकरकडून जास्तीचे पैसे (Margin) घेऊन मोठी गुंतवणूक करतात. जेव्हा बाजारात घसरण सुरू होते, तेव्हा नुकसान टाळण्यासाठी त्यांना आपली गुंतवणूक तातडीने विकावी लागते. या प्रक्रियेला ‘लेव्हरेज अनवाइंडिंग’ म्हणतात, ज्यामुळे बाजारातील घसरण अधिक वेगवान होते. मार्जिन रिक्विझिट्स (Margin Requirements): जेव्हा तुम्ही कमोडिटी मार्केटमध्ये व्यापार करता, तेव्हा तुम्हाला व्यवहाराच्या एकूण रकमेचा काही हिस्सा अनामत रक्कम म्हणून जमा करावा लागतो, त्याला ‘मार्जिन’ म्हणतात. जर ही मार्जिन मर्यादा वाढवली, तर व्यापाऱ्यांना अधिक पैसे जमा करावे लागतात किंवा आपले सौदे विकावे लागतात.
