Four Stars of Destiny : जनरल नरवणेंच्या ‘त्या’ एका पोस्टने दिल्ली हादरली; पुस्तकाच्या वादावर अखेर मौन सोडलं
Four Stars of Destiny : जनरल नरवणे यांनी मंगळवारी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म 'X' वर प्रकाशकाचे निवेदन शेअर करत आपल्या पुस्तकाची सद्यस्थिती स्पष्ट केली आहे. "ही माझ्या पुस्तकाची सद्यस्थिती आहे," अशा शब्दांत त्यांनी अधिकृत माहिती दिली.
Four Stars of Destiny : माजी लष्करप्रमुख जनरल एम. एम. नरवणे यांच्या ‘फोर स्टार्स ऑफ डेस्टिनी’ (Four Stars of Destiny) या बहुचर्चित आत्मचरित्रावरून सध्या राजकीय आणि सामाजिक वर्तुळात जोरदार चर्चा सुरू आहे. या पार्श्वभूमीवर, जनरल नरवणे यांनी मंगळवारी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म ‘X’ वर प्रकाशकाचे निवेदन शेअर करत आपल्या पुस्तकाची सद्यस्थिती स्पष्ट केली आहे. “ही माझ्या पुस्तकाची सद्यस्थिती आहे,” अशा शब्दांत त्यांनी अधिकृत माहिती दिली.
प्रकाशकाचे स्पष्टीकरण –
या पुस्तकाचे प्रकाशक ‘पेंग्विन रँडम हाऊस इंडिया’ यांनी सोमवारी रात्री एक निवेदन प्रसिद्ध केले होते. त्यात म्हटले आहे की, “अलीकडच्या काळातील चर्चा आणि माध्यमांमधील बातम्यांच्या पार्श्वभूमीवर आम्ही हे स्पष्ट करू इच्छितो की, जनरल मनोज मुकुंद नरवणे यांच्या ‘फोर स्टार्स ऑफ डेस्टिनी’ या पुस्तकाचे प्रकाशन हक्क केवळ आमच्याकडेच आहेत. हे पुस्तक अद्याप प्रकाशित झालेले नाही. पुस्तकाची कोणतीही प्रत – मुद्रित किंवा डिजिटल स्वरूपात – अद्याप प्रसिद्ध, वितरित किंवा विक्रीसाठी उपलब्ध करून देण्यात आलेली नाही.”
Amid row over the alleged circulation of his unpublished book, former Army chief General MM Naravane’s (Retd) reposts Penguin India’s statement – “This is the status of the book.” pic.twitter.com/oTzaGYEOQa
— ANI (@ANI) February 10, 2026
राजकीय वाद आणि राहुल गांधींचे प्रत्युत्तर –
दुसरीकडे, काँग्रेस नेते राहुल गांधी यांनी या प्रकरणावरून केंद्र सरकारवर निशाणा साधला आहे. राहुल गांधी यांनी जनरल नरवणे यांच्याच डिसेंबर २०२३ मधील एका सोशल मीडिया पोस्टचा हवाला दिला, ज्यामध्ये नरवणे यांनी पुस्तक ‘आता उपलब्ध’ असल्याचे म्हटले होते. प्रकाशकाचे म्हणणे खोडून काढताना राहुल गांधी म्हणाले की, “मी प्रकाशकापेक्षा माजी लष्करप्रमुखांच्या शब्दावर अधिक विश्वास ठेवतो.”
पूर्व-नोंदणी म्हणजे प्रकाशन नव्हे –
या वादावर पडदा टाकण्यासाठी प्रकाशकाने मंगळवारी दुसरे एक निवेदन प्रसिद्ध केले. “एखाद्या पुस्तकाची घोषणा करणे किंवा ते ‘प्री-ऑर्डर’साठी (पूर्व-नोंदणी) उपलब्ध असणे याचा अर्थ ते पुस्तक प्रकाशित झाले आहे असा होत नाही,” असे स्पष्टीकरण पेंग्विन इंडियाने दिले आहे.
दरम्यान, माजी लष्करप्रमुख जनरल एम. एम. नरवणे यांच्या ‘फोर स्टार्स ऑफ डेस्टिनी’ (Four Stars of Destiny) या पुस्तकावरून सुरू असलेला वाद प्रामुख्याने त्यातील संवेदनशील खुलासे आणि त्याच्या प्रकाशनाला होत असलेला विलंब याभोवती फिरत आहे.
पुस्तकावरून वाद का सुरू आहे?
या पुस्तकात जनरल नरवणे यांनी त्यांच्या कार्यकाळातील काही अत्यंत महत्त्वाच्या आणि संवेदनशील घटनांवर भाष्य केल्याचे मानले जाते.
चीनसोबतचा सीमावाद (२०२०): पुस्तकात पूर्व लद्दाखमधील गालवान खोऱ्यात भारत आणि चीनच्या सैन्यात झालेल्या संघर्षाचा उल्लेख आहे. काही रिपोर्ट्सनुसार, नरवणे यांनी लष्करी निर्णयांच्या प्रक्रियेत राजकीय नेतृत्वाकडून (पंतप्रधान आणि संरक्षण मंत्री) स्पष्ट आदेश मिळण्यास विलंब झाल्याचे आणि “जे योग्य वाटेल ते करा” अशा प्रकारचे मोघम निरोप मिळाल्याचे सूचक विधान केले आहे.
अग्निपथ योजना: लष्करातील भरतीसाठी आणलेल्या ‘अग्निपथ’ योजनेबाबतही या पुस्तकात काही मते मांडल्याची चर्चा आहे, जी सरकारसाठी अडचणीची ठरू शकतात.
प्रकाशन रोखल्याचा आरोप: हे पुस्तक २०२४ च्या सुरुवातीलाच प्रकाशित होणार होते, परंतु संरक्षण मंत्रालयाच्या ‘क्लिअरन्स’ (परवानगी) अभावी ते अजूनही रखडलेले आहे. विरोधी पक्षाचा असा आरोप आहे की, सत्य बाहेर येईल या भीतीने सरकार हे पुस्तक दाबत आहे.
लोकसभेत नेमके काय झाले?
फेब्रुवारी २०२६ च्या पहिल्या आठवड्यात अर्थसंकल्पीय अधिवेशनादरम्यान या विषयावरून लोकसभेत मोठा गदारोळ झाला. लोकसभेत विरोधी पक्षनेते राहुल गांधी यांनी एका मासिकात छापून आलेल्या या पुस्तकाच्या अंशांचा (Excerpts) हवाला दिला. त्यांनी असा आरोप केला की, चीनचे रणगाडे समोर येत असताना पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी लष्करप्रमुखांना स्पष्ट आदेश देण्याऐवजी निर्णय त्यांच्यावरच सोपवला होता.
संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनी तात्काळ यावर आक्षेप घेतला. जे पुस्तक अद्याप प्रकाशितच झालेले नाही आणि ज्याची सत्यता पडताळलेली नाही, अशा पुस्तकाचे दाखले सभागृहात देता येत नाहीत, असे त्यांनी ठणकावून सांगितले.
राहुल गांधी पुस्तकातील मजकूर वाचण्यावर ठाम होते, तर सत्ताधारी पक्षाने ते ‘नियमबाह्य’ असल्याचे म्हटले. या गदारोळामुळे लोकसभेचे कामकाज वारंवार तहकूब करावे लागले. गदारोळ वाढल्यानंतर राहुल गांधी यांनी संसदेबाहेर माध्यमांना या पुस्तकाची एक प्रत (मॅन्युस्क्रिप्ट किंवा प्रिंट) दाखवत म्हटले की, “बघा, हे पुस्तक अस्तित्वात आहे, पण सरकार ते दाबण्याचा प्रयत्न करत आहे.”
दरम्यान, सध्या पेंग्विन इंडिया (प्रकाशक) आणि जनरल नरवणे यांनी हे स्पष्ट केले आहे की, पुस्तक अद्याप अधिकृतपणे बाजारात आलेले नाही. तांत्रिकदृष्ट्या, जोपर्यंत संरक्षण मंत्रालय हिरवा कंदील दाखवत नाही, तोपर्यंत हे पुस्तक ‘अप्रकाशित’च राहणार आहे.
