Gen Z Parenting- घरात मुलांच्या वागण्यावरून वाद होतात, पालक रागावतात, मुलं प्रतिवाद करतात, ही बाब आज अनेक कुटुंबांत दिसते. मात्र, या वादाचा शेवट रक्तरंजित होतो, तेव्हा प्रश्न केवळ एका कुटुंबापुरता राहत नाही. गोडोली परिसरात घरातील वादातून १७ वर्षीय मुलीच्या डोक्यात बॅटचा फटका बसून तिचा मृत्यू झाल्याच्या घटनेने ‘मुलं बिघडली आहेत’ या सोप्या निष्कर्षापलीकडे जाऊन आपण पालक म्हणून कुठे चुकतोय हा प्रश्न ऐरणीवर आणला आहे.

गेल्या महिनाभरात जिल्ह्यात किशोरवयीन मुलींच्या मृत्यूच्या दोन घटनांमध्ये कुटुंबीयांचीच भूमिका समोर आली. परिस्थिती, कारणे आणि घटनाक्रम वेगवेगळे असले तरी दोन्ही घटनांनी कुटुंबातील ताणतणाव, वाढते गैरसमज आणि संवादाचा अभाव याकडे लक्ष वेधले आहे.

‘जेन झी’ला दोष देणे सोपे…
आजची पिढी मोबाइल, इंटरनेट आणि सोशल मीडियाच्या जगात वाढते आहे. तिच्या स्वातंत्र्याच्या कल्पना पूर्वीच्या पिढीपेक्षा वेगळ्या आहेत. स्वतःचे निर्णय घेण्याची इच्छा, मित्रमैत्रिणींचे महत्त्व, वैयक्तिक अवकाशाची अपेक्षा आणि पालकांच्या प्रत्येक सूचनेला प्रश्न विचारण्याची प्रवृत्ती ही या पिढीची वैशिष्ट्ये आहेत. मात्र, या बदलाला सरसकट ‘स्वैराचार’ ठरवणेही धोकादायक आहे. स्वातंत्र्य आणि स्वैराचार यांच्यातील सीमारेषा समजावून सांगणे हे पालकांचे काम आहे.

दोन्ही घटनांमधील मुलीच्या वर्तनावरुन घरात वाद होत असल्याचे तपासातून स्पष्ट झाले आहे. चिडचिड, मोबाइल- टीव्हीचा वापर, घरच्यांशी उद्धटपणे वागणे अशा गोष्टी पालकांना त्रासदायक वाटू शकतात. पण त्या प्रत्येक वेळी केवळ शिस्तीचा प्रश्न नसतात. त्यामागे भावनिक असुरक्षितता, ताण, मित्रपरिवाराचा प्रभाव, एकटेपणा किंवा पालकांशी तुटलेला संवाद असू शकतो.

शिस्त हवी; पण धाक नव्हे!
पालकत्व म्हणजे केवळ मुलांना सुविधा देणे, शिक्षण देणे आणि चुका झाल्यावर ओरडणे नव्हे. मुलाच्या मनात काय सुरु आहे हे ऐकण्याची तयारी ठेवणे म्हणजे जबाबदार पालकत्व. आज अनेक घरांत मुलांसाठी वेळ कमी आहे. मात्र, अपेक्षा मोठ्या आहेत. मुलांनी चांगले शिकावे, चांगले वागावे, घराचे नाव राखावे, मोबाइलचा वापर मर्यादित करावा, चुकीच्या संगतीपासून दूर राहावे, अशा अपेक्षा रास्त आहेत.

पण त्या अपेक्षा सांगताना संवादाऐवजी सततचा धाक, तुलना आणि अपमान वापरला गेला तर नात्यात दुरावा वाढू शकतो. पालकांनी मुलांच्या प्रत्येक मागणीला होकार देणे आवश्यक नाही. पण नकार देतानाही संवादाची दारे बंद करू नयेत. मुलांनी चूक केली तर शिक्षा करण्याआधी चूक का झाली, हे समजून घेणे गरजेचे आहे.

मुलांना समजून घेणे, हीच पहिली पायरी
किशोरवय हा शारीरिक आणि मानसिक बदलांचा अत्यंत संवेदनशील टप्पा असतो. या काळात मुलांच्या वर्तनात चिडचिड, विरोध, स्वतःचे स्वातंत्र्य जपण्याची इच्छा किंवा पालकांपासून काही प्रमाणात अंतर ठेवण्याची प्रवृत्ती दिसू शकते. अशा बदलांकडे केवळ उद्धटपणा किंवा बेशिस्तपणा म्हणून पाहणे योग्य नाही. पालकांनी मुलांशी नियमित आणि मोकळा संवाद ठेवणे, त्यांचे म्हणणे शांतपणे ऐकून घेणे आणि नियम ठरवताना त्यांना सहभागी करुन घेणे महत्त्वाचे आहे.
– डॉ. किशोर घोरपडे.