FSSAI regulations : ग्राहकांची दिशाभूल रोखण्यासाठी भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानके प्राधिकरणाने (FSSAI) बिगर-दुग्धजन्य घटकांपासून तयार केलेल्या ‘अ‍ॅनालॉग पनीर’बाबत नियम कडक करण्याचा प्रस्ताव मांडला आहे.

२४ सप्टेंबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध केलेल्या मसुद्यानुसार, दुधापासून तयार न झालेल्या उत्पादनांच्या नावात, लेबलवर किंवा जाहिरातीमध्ये ‘पनीर’ शब्द वापरण्यावर निर्बंध आणण्याचा प्रस्ताव आहे. या मसुद्यावर नागरिक आणि संबंधित घटकांकडून ६० दिवसांत हरकती व सूचना मागवण्यात आल्या आहेत. त्यामुळे हा नियम सध्या अंतिम झालेला नाही.

अ‍ॅनालॉग पनीर म्हणजे काय?

अ‍ॅनालॉग पनीर हे दुधापासून तयार केलेले पनीर नसते. त्यामध्ये वनस्पती तेल, पाम तेल किंवा दुधापासून मिळत नसलेल्या इतर घटकांचा वापर केला जाऊ शकतो. दिसायला आणि वापरायला ते पनीरसारखे असल्याने ग्राहकांची दिशाभूल होण्याची शक्यता असते. FSSAIच्या प्रस्तावाचा उद्देश उत्पादनाचे स्वरूप ग्राहकांना स्पष्टपणे समजावे हा आहे.

महाराष्ट्रातील कारवाईनंतर केंद्राचा प्रस्ताव

अ‍ॅनालॉग उत्पादनांच्या विक्रीबाबत महाराष्ट्रासह काही राज्यांमध्ये यापूर्वीच कारवाई करण्यात आली आहे. FSSAIच्या पश्चिम विभागानेही एप्रिल २०२६मध्ये चीज अ‍ॅनालॉग ‘पनीर’ म्हणून विकणे किंवा वापरणे नियमांचे उल्लंघन असल्याचे स्पष्ट केले होते. महाराष्ट्रात अन्न व औषध प्रशासनाचे आयुक्त तुकाराम मुंडे यांच्या नेतृत्वाखाली अ‍ॅनालॉग पनीरच्या उत्पादन, साठवणूक, वाहतूक व विक्रीविरोधात कठोर कारवाई करण्यात आली होती.

ग्राहकांना काय फायदा?

प्रस्ताव लागू झाल्यास बिगर-दुग्धजन्य उत्पादनाला ‘पनीर’ म्हणून सादर करण्यावर मर्यादा येतील. त्यामुळे ग्राहकाला उत्पादन नेमके कशापासून बनले आहे, हे ओळखणे सोपे होईल. मात्र, मसुद्यावर हरकती व सूचना मागवण्यात आल्याने अंतिम नियमांमध्ये बदल होण्याची शक्यता आहे.