मुंबई – मुंबई – मोहम्मद युसूफ खान, ज्यांना आपण दिलीप कुमार या नावाने ओळखतो, या जगाचा निरोप घेऊन एक वर्ष पूर्ण झाले आहे. दिलीप कुमार यांचे ७ जुलै २०२१ रोजी निधन झाले. 11 डिसेंबर 1922 रोजी पाकिस्तानातील पेशावरच्या किसा ख्वानी बाजार परिसरात एका मुलाचा जन्म झाला, जो भारताचा चमकता तारा बनला. त्यांचे वडील लाला गुलाम सरवर पेशावर व देवलाली येथील प्रसिद्ध फळविक्रेते होते. दिलीप कुमार अजून एक वर्ष जगले असते तर त्यांनी वाढदिवसाचे शतक साजरे केले असते. त्यांच्या पहिल्या पुण्यतिथीनिमित्त जाणून घ्या काही रंजक गोष्टी दिलीप कुमार यांनी स्वातंत्र्य लढा पाहिला होता. त्यांनी स्वातंत्र्यलढ्यात सक्रिय सहभाग घेतला. स्वातंत्र्यलढ्याचे औचित्य साधून त्यांनी ब्रिटीश सरकारच्या विरोधात भाषणे दिली तेव्हा त्यांना येरवडा तुरुंगात पाठवण्यात आले जेथे अनेक सत्याग्रहींना ठेवण्यात आले होते. तेथील परिस्थिती पाहून कारागृहातच उपोषण केले. देश स्वतंत्र झाला तेव्हा जल्लोष झाला. सर्वांनी मोकळ्या हवेत श्वास घेतला. दिलीप साहेब हे हिंदी चित्रपटसृष्टीतील कलाकार होते ज्यांनी फाळणीच्या जखमाही सोसल्या होत्या. भारतीय चित्रपटांच्या इतिहासात अभिनयाचे विद्यापीठ अशा शब्दांत गौरवलेले तसेच ट्रॅजेडी किंग म्हणून दिलीप कुमार आजही प्रेक्षकांच्या मनावर राज्य करतात. फाळणीनंतर ते पेशावरच्या किसा ख्वानी बाजारातील त्यांच्या घरी परतलेच नाहीत. ज्या देशाने त्यांना मान-सन्मान दिला तो त्या भूमीशी शेवटच्या श्वासापर्यंत जोडला गेला. त्यांच्या निधनानंतर सरकारने त्यांना तिरंग्यात गुंडाळून संपूर्ण राज्य सन्मानाने निरोप दिला. दिलीप साहेब इतके कट्टर होते की त्यांना कोणतीही भूमिका दिली तरी ते जगायचे. ‘गंगा जमुना’ चित्रपटातील देहाती शैली असो किंवा मुगले आझमचा शहजादा सलीम असो. प्रत्येक कथा आणि प्रत्येक भूमिकेत परिपूर्ण. दिलीप कुमार यांच्या अभिनयाने त्यांना कधी अभिनय सम्राट तर कधी ट्रॅजेडी किंग अशी पदवी दिली. दिलीप साहब शेवटचे 1998 मध्ये आलेल्या किला चित्रपटात दिसले होते. दरम्यान, ज्वारा भाटा चित्रपटाचे लेखक भगवतीचरण वर्मा यांनी त्यांचे युसुफ खान हे नाव बदलून दिलीप कुमार केले आणि तेव्हापासून ते दिलीप कुमार या नावाने ओळखू लागले. त्यांच्या ज्वार भाटा या चित्रपटाने रसिकांचे लक्ष वेधून घेतले नाही. त्यानंतर दिलीप कुमार यांनी जोगन (1950), दीदार (1951), दाग (1952), देवदास (1955), यहुदी (1958) आणि मधुमती (1958) यासारख्या त्रिकोणी प्रेमकथेवर आधारीत असलेल्या चित्रपटात काम केले. त्यानंतर त्यांना ट्रॅजेडी किंग या नावाने संबोधू लागले. मात्र, दाग (1952) चित्रपटासाठी त्यांना फिल्मफेयरचा सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा पहिला पुरस्कार मिळाला आणि त्यानंतर पुन्हा एकदा हा पुरस्कार त्यांना देवदास (1955) चित्रपटासाठी प्राप्त झाला.पाच दशकांच्या आपल्या चित्रपट कारकिर्दीत दिलीप कुमार यांनी एकापेक्षा जास्त सुपरहिट चित्रपट दिले, ज्यांची यादी मोठी आहे. पद्मभूषण, पद्मविभूषण आणि दादासाहेब फाळके पुरस्काराने सन्मानित आहे. सायरा पहिल्या नजरेत दिलीप कुमारच्या प्रेमात पडली ‘मुघल-ए-आझम’ हा चित्रपट 5 ऑगस्ट 1960 रोजी मुंबईच्या मराठा मंदिरात प्रदर्शित झाला होता. दिलीप कुमार यांना आपला आवडता हिरो मानणारी सायरा त्यांना पाहण्यासाठी तिथे पोहोचली, मात्र दिलीप कुमार न आल्याने सायरा खूप निराश झाली. यावेळी सायरा बानोचे वय सुमारे १६ वर्षे होते. नंतर कालांतराने जेव्हा सायरा बानो स्वतः फिल्मी दुनियेचा एक भाग बनल्या, त्यावेळीही दिलीपला भेटण्याची इच्छा कमी झाली नाही. एकाच क्षेत्रात काम करत असल्याने एक ना एक दिवस भेटायचेच होते. असे म्हटले जाते की, सायराने दिलीप कुमार यांना पहिल्यांदा पाहिले तेव्हा ती त्यांच्याकडे पाहतच राहिली. एका मुलाखतीत सायरा बानो म्हणाल्या होत्या की, ‘दिलीप कुमार मला पाहून हसले आणि म्हणाले की तू खूप सुंदर आहे. त्याचे बोलणे ऐकून माझ्या आनंदाला पारावार उरला नाही आणि मला त्याच्याशी लग्न करावे लागेल असे वाटले होते.’
