Pune : राज्यात अनेक भागांत वेगवेगळ्या प्रथा आहेत. अशीच एक अनोखी परंपरा म्हणजे शिव्यांची लाखोली वहाण्याची, जी साताऱ्यातील खंडाळा तालुक्यातील बोरी आणि सुखेड या दोन गावांत नागपंचमीच्या दुसऱ्या दिवशी साजरी केली जाते.

खासियत आणि वैशिष्ट्ये :

दोन्ही गावांतील महिला ओढ्याच्या दोन्ही काठांवर समोरासमोर जमतात. सनई-हलगीच्या तालावर वाजत-गाजत, हातवारे करत एकमेकींना शिव्या घालतात. या शिव्या परंपरेचा भाग असून त्यात कोणताही वैयक्तिक द्वेष नसतो. ही लाखोली केवळ नागपंचमीच्या दुसऱ्या दिवशीच उत्साहाने साजरी केली जाते.

काय आहे आख्यायिका?

गावच्या सरपंचाला दोन पत्नी होत्या – एक बोरीमध्ये आणि दुसरी सुखेडमध्ये राहत होती. एकदा या दोघी गावांच्या मधोमध असलेल्या ओढ्याजवळ कपडे धुण्यासाठी आल्या असता, त्यांच्यात कडाक्याचं भांडण झालं. या भांडणात दोघींचाही मृत्यू झाला. त्याच घटनास्थळी पुढे ही परंपरा सुरू झाल्याची आख्यायिका सांगितली जाते.

तसेच, असा समज आहे की जर हा ‘बार’ भरवला गेला नाही, तर गावावर रोगराई पसरेल किंवा संकट येऊ शकते. म्हणून नागपंचमीच्या दुसऱ्या दिवशी हा ‘बोरीचा बार’ दरवर्षी मोठ्या उत्साहात भरवला जातो.

सांस्कृतिक आणि सामाजिक बंधन :

शिव्यांच्या भडिमारानंतर एका गावातील महिला दुसऱ्या गावातील महिलेला ओढून आणतात आणि तिला साडी-चोळी देऊन ओटी भरली जाते. हा विधी दोन्ही गावांमधील मैत्री आणि बंधुभावाचे प्रतीक मानला जातो. या परंपरेत पुरुष मंडळी ओढ्याच्या मधोमध उभे राहून महिलांना एकमेकींपासून लांब ठेवण्याचा प्रयत्न करतात, ज्यामुळे या सोहळ्याला एक प्रकारची नाट्यमयता प्राप्त होते.

लोकप्रियता आणि प्रेक्षक :

हा अनोखा सोहळा पाहण्यासाठी सातारा जिल्ह्यासह अन्य जिल्ह्यांतून हजारो लोक गर्दी करतात. सोशल मीडियावर या सोहळ्याचे व्हिडीओ व्हायरल होत असून, त्यामुळे ही परंपरा देश-विदेशात प्रसिद्ध होत आहे. पोलीस बंदोबस्तात हा सोहळा पार पडतो, ज्यामुळे त्याची व्यवस्थितता आणि सुरक्षितता सुनिश्चित होते.

ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व :

ही परंपरा शेकडो वर्षांपासून जपली जात आहे आणि ती महाराष्ट्राच्या लोकसंस्कृतीतील वैविध्य दाखवते. या मागील मूळ उद्देश गावांमधील सामाजिक बंध दृढ करणे आणि उत्सवाच्या निमित्ताने एकत्र येणे हा आहे. ग्रामदेवतेचे दर्शन घेऊन वाजत-गाजत ओढ्यावर येण्याची प्रथा या सोहळ्याला धार्मिक अधिष्ठान प्रदान करते.