Pollution – पाणी, हवा आणि ध्वनीच्या अतिप्रदूषणामुळे (pollution) माणसे मनोरुग्ण होत आहे. त्यामुळे शरीरात व्हिटॅमिनची कमतरता सुरू होते. हार्मोन्समध्येही बदल होतात; जे हळूहळू एखाद्या व्यक्तीच्या वर्तनात बदल करतात आणि तणाव आणि चिंता यांसारखी लक्षणे वाढवतात. तणाव वाढत राहिला की माणूस मनोरुग्ण बनतो, असा निष्कर्ष दिल्लीमधील एका संस्थेने काढला आहे.

दिल्लीच्या इन्स्टिट्यूट ऑफ ह्युमन बिहेविअर अँड अलाईड सायन्सेसने सांगितले आहे की, सफदरजंग, डॉ. राम मनोहर लोहिया, अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था, लोक नायक जयप्रकाश रुग्णालर, इंदिरा गांधी रुग्णालय आणि दिल्लीच्या इतर रुग्णालयांमध्ये दररोज तीन हजारांहून अधिक रुग्ण येतात.

या मानसिक रुग्णांच्या समस्या वाढवण्यात प्रदूषण हे प्रमुख कारण आहे. रुग्णालयांच्या मनोरुग्ण विभागात येणाऱ्या बहुतांश रुग्णांच्या समस्यांमागे प्रदूषण हे प्रमुख कारण असल्याचे दिसून आले आहे. याबाबत जागतिक पातळीवर अधिक संशोधनही सुरू आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेनेही आपल्या मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये प्रदूषण हे प्रमुख कारण असल्याचे नमूद केले आहे.

डॉ. राम मनोहर लोहिया रुग्णालयातील मानसोपचार विभागाचे डॉ. लोकेश शेखावत यांनी सांगितले की, रुग्णालयात दररोज सुमारे 300 रुग्ण येतात. या रुग्णांमध्ये आजार वाढण्यामागे प्रदूषण हे प्रमुख कारण असल्याचे समोर आले आहे. याशिवाय यमुनेच्या प्रदूषित पाण्याच्या संपर्कात येणाऱ्या लोकांमध्ये मानसिक आरोग्याच्या समस्याही दिसून येत आहेत.

प्रदूषणाकडे दुर्लक्ष करता येणार नाही. चिंता आणि तणाव ही मानसिक आजाराची सर्वात मोठी कारणे आहेत आणि ही दोन्ही लक्षणे स्त्रियांमध्ये सर्वाधिक आढळतात. प्रदूषणामुळे ते आणखी वाईट होत आहे. रुग्णालयात येणाऱ्या रुग्णांच्या समुपदेशनादरम्यान मिळालेल्या प्रतिक्रियांवरून प्रत्येक घरात किरकोळ मानसिक समस्या असल्याचे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.

जेव्हा परिस्थिती गंभीर होते तेव्हा अशा लोकांना रुग्णालयात येणे आवश्‍यक आहे. डब्ल्यूएचओच्या आकडेवारीनुसार, जगातील 13 टक्के लोक मानसिक आजाराने ग्रस्त आहेत, तर डॉक्‍टरांचे म्हणणे आहे की हेच लोक रुग्णालयात पोहोचतात, तर अशा रुग्णांपैकी मोठ्या संख्येने लक्षणे सामान्य असल्याचे लक्षात घेऊन रुग्णालयात जात नाहीत.

प्रदूषणामुळे आरोग्य समस्या…

– स्त्रियांच्या मासिक पाळीत बदल
– पुरुषांमध्ये तणाव
– लठ्ठपणा
– झोप कमी होणे
– वातावरणात बदल
– मानसिक तणाव
– सामाजिक संबंधाचा अभाव
– अशुद्ध पाण्यामुळे पोटाचे आरोग्य बिघडते
– जोरदार आवाजाने हृदयविकार, बहिरेपणा
– हवेच्या प्रदुषणाने श्‍वसन विकार