Inflation : देशातील महागाईचा दबाव ऑगस्टमध्ये वाढल्याचे समोर आले आहे. घाऊक किंमत निर्देशांकावर (WPI) आधारित महागाईचा दर जुलैमधील 9.78 टक्क्यांवरून ऑगस्टमध्ये 9.92 टक्क्यांवर पोहोचला. दुसरीकडे, किरकोळ महागाईचा दरही जुलैमधील 4.45 टक्क्यांवरून ऑगस्टमध्ये 4.82 टक्के झाला. त्यामुळे ग्राहकांसह व्यापारी आणि उद्योगांवरही महागाईचा दबाव वाढला आहे.

घाऊक महागाईत खाद्यपदार्थांचा वाटा –

वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालयाच्या आकडेवारीनुसार, ऑगस्टमध्ये खाद्य निर्देशांकावर आधारित घाऊक महागाई 6.65 टक्क्यांवरून 7.05 टक्क्यांवर गेली. उत्पादन क्षेत्रातील वस्तूंची घाऊक महागाई 8.29 टक्क्यांवरून 8.37 टक्क्यांवर पोहोचली.

इंधन आणि वीज क्षेत्रात सर्वाधिक महागाई नोंदवण्यात आली. या गटातील महागाई ऑगस्टमध्ये 22.93 टक्के राहिली. खनिज तेल, पेट्रोलियम उत्पादने, खाद्यपदार्थ, मूलभूत धातू आणि रसायनांच्या किमती वाढल्याने घाऊक महागाईवर दबाव आला.

किरकोळ महागाईही वाढली –

सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालयाच्या आकडेवारीनुसार, ऑगस्टमध्ये किरकोळ महागाई 4.82 टक्के राहिली. ग्रामीण भागातील महागाई 4.84 टक्क्यांवरून 5.23 टक्के, तर शहरी भागातील महागाई 3.96 टक्क्यांवरून 4.31 टक्क्यांवर पोहोचली.

खाद्यपदार्थांच्या किमती मोजणारा ग्राहक खाद्य किंमत निर्देशांक (CFPI) जुलैमधील 5.52 टक्क्यांवरून ऑगस्टमध्ये 5.95 टक्के झाला. अन्न आणि पेय पदार्थांच्या किमतीत 5.66 टक्के वाढ झाली.

चांदीचे दागिने सर्वाधिक महाग –

ऑगस्टमध्ये चांदीच्या दागिन्यांच्या किमतीत तब्बल 107.11 टक्के वाढ झाली. त्यानंतर आले 73.82 टक्के आणि कांदा 48.27 टक्के महाग झाला. लसणाच्या किमतीत 43.60 टक्के, तर सोने, हिरा आणि प्लॅटिनमच्या दागिन्यांच्या किमतीत 35.53 टक्के वाढ झाली.

मात्र टोमॅटोच्या किमती 31.09 टक्के, बटाट्याच्या किमती 13.14 टक्के आणि कार व जीपच्या किमती 6.72 टक्क्यांनी कमी झाल्या.

महागाई वाढण्यामागे काय कारण?

पश्चिम आशियातील संघर्ष आणि होर्मुझ सामुद्रधुनीतील अडथळ्यांमुळे कच्च्या तेलाच्या किमती आणि वाहतूक खर्चावर दबाव आला आहे. भारत मोठ्या प्रमाणावर कच्च्या तेलाची आयात करतो. त्यामुळे इंधन महागल्याचा परिणाम उत्पादन, वाहतूक आणि अखेरीस वस्तूंच्या किमतीवर होऊ शकतो.

आरबीआयसमोर आव्हान –

महागाई वाढल्याने भारतीय रिझर्व्ह बँकेसमोरही आव्हान निर्माण होऊ शकते. आरबीआयच्या पतधोरण समितीने मागील बैठकीत रेपो दर 5.25 टक्क्यांवर कायम ठेवला होता. महागाईचा दबाव आणखी वाढल्यास भविष्यात व्याजदरासंदर्भातील निर्णय घेताना महागाई हा महत्त्वाचा मुद्दा ठरू शकतो.

महागाई कशी मोजली जाते –

किरकोळ महागाई (CPI): सामान्य ग्राहक रोज वापरतो त्या वस्तू आणि सेवांच्या किमतीत वर्षभरात किती बदल झाला, त्यावर CPI महागाई दर ठरतो.

घाऊक महागाई (WPI): मोठ्या प्रमाणात विकल्या जाणाऱ्या वस्तूंच्या घाऊक किमतीतील बदल मोजला जातो. यात अन्नपदार्थ, इंधन आणि वीज, तसेच उत्पादित वस्तू यांचा समावेश असतो.

उदाहरण: एखाद्या वस्तूंच्या टोपलीची किंमत गेल्या वर्षी ₹100 होती आणि यंदा ₹105 झाली, तर त्या टोपलीची महागाई 5% झाली असे म्हणतात.

म्हणजेच, CPI ग्राहकाच्या खिशावर होणारा परिणाम दाखवतो, तर WPI व्यापारी आणि उत्पादकांच्या पातळीवरील किमतींचा बदल दाखवतो.