नवी दिल्ली: दिल्लीच्या राजकारणात गेल्या 13 वर्षांपासून आपली मजबूत पकड ठेवणाऱ्या आम आदमी पक्षाला (आप) प्रथमच मोठा धक्का बसला आहे. दिल्ली विधानसभा निवडणूक 2025 मध्ये पक्षाचे राष्ट्रीय संयोजक अरविंद केजरीवाल यांना मोठ्या पराभवाचा सामना करावा लागला. या पराभवानंतर पक्ष कार्यकर्त्यांमध्ये नेतृत्वाविरोधात असंतोष वाढत गेला, आणि पक्षाच्या शीर्ष नेतृत्वाला हा असंतोष दूर करण्यात अपयश आले. परिणामी, पक्षात मोठी फूट पडली आणि आप दोन गटांमध्ये विभागला गेला. राजकीय विश्लेषकांनी या फुटीची पाच प्रमुख कारणे सांगितली आहेत.

1. कार्यकर्त्यांमधील असंतोष आणि नेतृत्वाचा अभाव –
आपच्या स्थापनेपासून कार्यकर्त्यांमध्ये शीर्ष नेतृत्वाविरोधात असंतोष वाढत होता. पक्षातून बाहेर पडलेल्या नगरसेवकांचे नेते मुकेश गोयल यांनी याला दुजोरा दिला. त्यांच्या मते, आप आता दिल्लीच्या जनतेच्या हितापेक्षा अंतर्गत वाद, आरोप-प्रत्यारोप यात अडकली आहे. यामुळे दिल्लीतील विकासकामे ठप्प झाली. 2025 च्या विधानसभा निवडणुकीतील पराभवानंतर कार्यकर्त्यांचा उत्साह कमी झाला, तेव्हा केजरीवाल यांनी कार्यकर्त्यांशी संवाद साधण्याऐवजी त्यांच्याकडे दुर्लक्ष केले. हा असंतोष वाढण्याचे दुसरे प्रमुख कारण ठरले.

2. एमसीडीतील रस्सीखेच आणि विकासकामांचा खोळंबा –
2022 च्या दिल्ली महानगरपालिका (एमसीडी) निवडणुकीत आपला विजय झाला, परंतु त्यानंतर आप आणि भारतीय जनता पक्ष (भाजप) यांच्यातील सततच्या संघर्षामुळे एमसीडीची स्थायी समिती निष्क्रिय राहिली. यामुळे अनेक महत्त्वाची विकासकामे रखडली. कार्यकर्त्यांचे म्हणणे आहे की, निवडणुकीतील पराभवानंतर पक्ष नेतृत्वाने नगरसेवकांना योग्य मार्गदर्शन केले नाही, ज्यामुळे पक्षातील नाराजी वाढली.

3. दिल्लीऐवजी पंजाब आणि गुजरातवर लक्ष –
इंडियन एक्सप्रेसला दिलेल्या मुलाखतीत राजीनामा देणाऱ्या नगरसेवकांनी सांगितले की, विधानसभा निवडणुकीतील पराभवानंतर अनेक कार्यकर्ते पक्ष सोडून गेले, तेव्हा केजरीवाल किंवा पक्षाच्या शीर्ष नेतृत्वाने कार्यकर्त्यांशी समन्वय साधण्याचा प्रयत्न केला नाही. याउलट, केजरीवाल, मनीष सिसोदिया यांच्यासह वरिष्ठ नेते पंजाब आणि गुजरातच्या राजकारणात व्यस्त राहिले. दिल्लीत सौरभ भारद्वाज आणि आतिशी यांच्याकडे पक्षाची जबाबदारी होती, परंतु त्यांचा प्रभाव मर्यादित राहिला. यामुळे दिल्लीत नेतृत्वाचा अभाव जाणवला, आणि कार्यकर्त्यांचा उत्साह कमी झाला. हा फुटीचे तिसरे कारण ठरले.

4. आंतरिक समन्वयाचा अभाव –
शनिवारी एमसीडीतील आपच्या 15 नगरसेवकांनी राजीनामा देत नव्या पक्षाच्या स्थापनेची घोषणा केली. यावेळी नगरसेवकांनी पक्षातील आंतरिक समन्वयाच्या अभावावर बोट ठेवले. त्यांनी राजीनाम्यात लिहिले, “आम्ही 2022 मध्ये आपच्या तिकिटावर निवडून आलो, परंतु तेव्हापासून शीर्ष नेतृत्वाने आमच्याशी कोणताही समन्वय ठेवला नाही. यामुळे जनतेशी केलेली आश्वासने पूर्ण होऊ शकली नाहीत. आम्हाला वाटले की आमचा उपयोग फक्त दिखाव्यासाठी केला जात आहे.” हा समन्वयाचा अभाव पक्ष फुटीचे चौथे कारण ठरला.

5. जनतेचा आपवरील विश्वास कमी होणे –
2012 मध्ये वैकल्पिक आणि आदर्शवादी राजकारणाचे आश्वासन देऊन स्थापन झालेल्या आपने सुरुवातीच्या काळात दिल्लीच्या जनतेला प्रभावित केले. मात्र, काही वर्षांनंतर पक्ष तेच अंतर्विरोध घेऊन समोर आला, ज्याविरोधात तो उभा राहिला होता. 2025 च्या विधानसभा निवडणुकीतील पराभव आणि पक्षाच्या अनेक नेत्यांचे कायदेशीर प्रकरणांमध्ये अडकणे यामुळे जनतेचा आपवरील विश्वास कमी झाला. यामुळे पक्षाची राजकीय पकड कमकुवत झाली.

आपचा 13 वर्षांचा प्रवास –
2011 मधील अण्णा हजारे यांच्या भ्रष्टाचारविरोधी आंदोलनातून उदयास आलेल्या आपने 2013 मध्ये पहिल्यांदा दिल्ली विधानसभा निवडणुकीत 70 पैकी 28 जागा जिंकल्या. त्यानंतर काँग्रेसच्या पाठिंब्याने केजरीवाल मुख्यमंत्री झाले, परंतु ही सरकार फार काळ टिकली नाही. 2015 आणि 2020 च्या निवडणुकांमध्ये आपने प्रचंड बहुमत मिळवले, परंतु 2025 मध्ये पक्षाला मोठ्या पराभवाचा सामना करावा लागला.

दिल्लीच्या राजकारणात बदलाचे संकेत –
एमसीडीतील 15 नगरसेवकांच्या राजीनाम्याने आणि नव्या पक्षाच्या स्थापनेने दिल्लीच्या राजकारणात मोठे बदल होण्याचे संकेत मिळत आहेत. आप सध्या कायदेशीर कारवायांमुळे आणि निवडणुकीतील पराभवामुळे अडचणीत आहे. अशा परिस्थितीत पक्षाला एकजूट ठेवणे हे केजरीवाल यांच्यासमोर मोठे आव्हान आहे. या घटनाक्रमाचा आपच्या राजकीय भवितव्यावर मोठा परिणाम होण्याची शक्यता आहे.