National Sports Day : पूर्वीच्या काळी मुलींना क्रीडा क्षेत्रात उतरवणे, त्यातही ग्रामीण किंवा निमशहरी भागात मुलींना मैदानी खेळांसाठी प्रोत्साहन देणे ही अतिशय दुर्मिळ गोष्ट मानली जायची. मात्र, योग्य मार्गदर्शन, पालकांचा भक्कम पाठिंबा आणि स्वतःची जिद्द असेल, तर एक स्त्री केवळ स्वतःचेच नव्हे, तर संपूर्ण समाजाचे विचार बदलू शकते, हे आंतरराष्ट्रीय हँडबॉल खेळाडू व प्रशिक्षक उषा नवनाथ ढमाळ (मोरे) यांनी आपल्या कर्तृत्वाने सिद्ध केले आहे.

उषा ढमाळ या स्वतः एक खेळाडू असल्याने, मैदानातील संघर्ष, खेळाडूंची गरज आणि त्यांच्या अडचणींची त्यांना अचूक जाणीव आहे. त्यामुळेच परिसरातील तरुण आणि उदयोन्मुख खेळाडूंना जागतिक दर्जाच्या सुविधा उपलब्ध करून देणे हे त्यांचे मुख्य ध्येय आहे. आधुनिक प्रशिक्षण साहित्य, फिटनेस उपकरणे आणि सुसज्ज क्रीडांगण उपलब्ध करून देऊन स्थानिक पातळीवरील गुणवत्तेला आकार देण्याचा त्यांचा संकल्प आहे. केवळ स्थानिक स्पर्धांपुरते मर्यादित न राहता, आपल्या भागातून उद्याचे ’ऑलिम्पियन’ घडवण्याचे भव्य स्वप्न त्यांनी उराशी बाळगले आहे.

खेळासोबतच शिक्षणाचा पाया भक्कम करण्यासाठी, स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणार्‍या गरजू विद्यार्थ्यांसाठी अद्ययावत अभ्यासिका व वाचनालय उभारण्याचा त्यांचा प्रयत्न आहे. यामुळे भागातील युवकांना एकाच छताखाली मार्गदर्शन, अभ्यासाचे वातावरण आणि उज्ज्वल भविष्याची दिशा मिळेल. त्याच वेळी, परिसरातील महिलांच्या आर्थिक व सामाजिक सक्षमीकरणासाठी विविध स्वयंरोजगार उपक्रम, आरोग्य शिबिरे आणि मार्गदर्शन वर्ग आयोजित केले जाणार आहेत. महिला स्वावलंबी झाली की संपूर्ण कुटुंब सक्षम होते, या विचारावर त्यांचा ठाम विश्वास आहे.

मूलभूत सोयी-सुविधांची पूर्तता करतानाच खेळ, शिक्षण आणि महिला सक्षमीकरणाची सांगड घालणारा हा ’व्हिजनरी’ दृष्टिकोन परिसराचा चेहरामोहरा बदलणारा ठरेल. उषा ढमाळ यांनी जिद्दीने आणि लोकप्रतिनिधीच्या संवेदनशीलतेने सुरू झालेला हा प्रवास नक्कीच ऑलिम्पिकच्या मंचापर्यंत आणि समृद्ध समाजाच्या निर्मितीपर्यंत पोहोचेल, यात शंका नाही.

खेळाचा श्रीगणेशा; कौटुंबिक पाठिंबा

उषाताईंनी इयत्ता सातवीत असताना भेकराई माता शाळेतून हँडबॉल खेळण्यास सुरुवात केली. त्या वेळी हा भाग तसा ग्रामीण स्वरूपाचा असल्याने मुलींना खेळांमध्ये सहसा पाठवले जात नसे. परंतु, त्यांच्या पालकांनी सामाजिक चौकटी बाजूला सारून उषाताईंना पूर्ण स्वातंत्र्य व पाठिंबा दिला. जिल्हास्तरीय स्पर्धेत पहिला क्रमांक मिळाल्यावर आई-वडिलांनी त्यांचे कौतुक करण्यासाठी घेतलेली शुजची भेट ही त्यांच्या आयुष्यातील सर्वात मोठी प्रेरणा ठरली. आर. आर. शिंदे कॉलेज व ए. एम. कॉलेज येथून शिक्षण पूर्ण करताना त्यांनी खेळातील सराव कधीही खंडित होऊ दिला नाही.

यशाची उत्तुंग शिखरे आणि बदलणारा सामाजिक दृष्टिकोन

शालेय व कॉलेज स्तरावर सलग यशाची शिखरे गाठताना त्यांनी ओपन सीनियर मुलींच्या हँडबॉल स्पर्धेत पुणे संघाचे सलग 13 वर्षे नेतृत्व केले आणि पुणे संघाला प्रथम क्रमांक मिळवून दिला. तसेच राष्ट्रीय स्तरावर पदके मिळवून विद्यापीठाचे सलग तीन वर्षे प्रतिनिधित्व केले. वृत्तपत्रांत त्यांच्या बातम्या व यश छापून येऊ लागल्याने, त्यांच्याकडे पाहून गावातील आणि परिसरातील इतर पालकांचाही मुलींकडे आणि खेळाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन हळूहळू बदलू लागला. ज्या शाळेतून त्यांनी खेळाची सुरुवात केली, त्याच शाळेतील लहान मुलींना त्यांनी पुढे मोफत प्रशिक्षण देण्यास सुरुवात केली.

आंतरराष्ट्रीय प्रशिक्षक म्हणून भरारी

उषा नवनाथ ढमाळ (मोरे) गेल्या 12 ते 15 वर्षांपासून त्या खेळाडू घडवण्याचे कार्य करत आहेत. खेळाडू ते आंतरराष्ट्रीय प्रशिक्षक हा त्यांचा प्रवास अत्यंत भूषणावह आहे. 2023 मध्ये बांगलादेश येथे झालेल्या आंतरराष्ट्रीय हँडबॉल स्पर्धेत त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली भारतीय संघाने रौप्यपदक पटकावले. त्यानंतर नोव्हेंबर 2023 मध्ये उझबेकिस्तान येथे झालेल्या स्पर्धेतही भारतीय संघाने त्यांच्याच मार्गदर्शनाखाली पुन्हा रौप्यपदकाची कमाई केली. लग्नानंतर पती रुपेश मोरे, कुटुंब आणि मार्गदर्शकांच्या सहकार्यामुळेच हा क्रीडा प्रवास अविरत सुरू राहिला, असे त्या आवर्जून सांगतात.

नव्या पिढीला; पालकांना मोलाचा संदेश

आजच्या डिजिटल युगात मुले मोबाईल व इलेक्ट्रॉनिक्स खेळांकडे आकर्षित होत आहेत. या पार्श्वभूमीवर उषाताई पालकांना आग्रहाने सांगतात की, मुलांना जास्तीत जास्त मैदानी खेळांकडे वळवा. मैदानी खेळांमुळे शारीरिक आणि मानसिक तंदुरुस्ती तर मिळतेच, शिवाय पोलीस दल, क्रीडा शिक्षक व इतर सरकारी नोकर्‍यांमध्ये क्रीडा कोट्यातून उत्तम संधी उपलब्ध होतात. खेळामुळे माणसाला जगण्याची कला, शिस्त आणि ’दुनियादारी’ समजते. उषा नवनाथ ढमाळ (मोरे) यांचा हा यशस्वी जीवनप्रवास आजच्या प्रत्येक मुलीसाठी आणि पालकांसाठी अत्यंत प्रेरणादायी व मार्गदर्शक ठरणारा आहे.

नगरसेविका उषा ढमाळ यांचा क्रीडा आणि विकासाचा नवा ध्यास

लोकप्रतिनिधी म्हणजे केवळ पायाभूत सुविधा पुरवणारा घटक नाही, तर समाजाच्या स्वप्नांना पंख देणारा आधारस्तंभ असतो. माजी खेळाडू उषा नरसिंग ढमाळ (मोरे) याच भावनेतून फुरसुंगी-उरुळी देवाची नगर परिषदेत नगरसेविका म्हणून आपल्या परिसराच्या कायापालटाचा ध्यास घेतला आहे. रस्ते, पाणी, ड्रेनेज आणि स्ट्रीट लाईट या मूलभूत गरजा वेळेत पूर्ण करणे हे कर्तव्य मानून, त्यांनी महिला सक्षमीकरण आणि क्रीडा संस्कृतीच्या पुनरुज्जीवनाचा एक अत्यंत प्रेरणादायी मार्ग निवडला आहे.

-: शब्दांकन :- विवेकानंद काटमोरे