नवी दिल्ली – गेल्या वर्षी, भारत आणि शेजारी देश पाकिस्तान हे दोन्ही देश विनाशकारी पुराच्या च्या तडाख्यात होते. भारताचा शेजारी देश पाकिस्तानमध्ये पुराने प्रचंड हाहाकार माजवला होता. या पुराच्या तडाख्यात आल्यानंतर सुमारे 2000 लोकांना आपला जीव गमवावा लागला होता. यापुढेही दोन्ही देशांना अशा अनेक संकटांचा सामना करावा लागू शकतो. इंडिया टुडेमध्ये प्रसिद्ध झालेल्या एका अहवालानुसार, संशोधकांच्या एका आंतरराष्ट्रीय पथकाला असे आढळून आले आहे की, भारत आणि पाकिस्तानमध्ये राहणाऱ्या 5 दशलक्ष लोकांना हवामान बदलाच्या धोक्यांमुळे येणाऱ्या काळात भीषण पुराचा सामना करावा लागेल.

हिमनदी तलाव उद्रेक पुराचा सर्वात जास्त धोका असलेल्या क्षेत्रांच्या पहिल्या जागतिक मूल्यांकनात असे आढळून आले आहे की जागतिक स्तरावर 15 दशलक्ष लोकांना धोका आहे. ग्लेशियल पूर ही हवामान बदलामुळे उद्भवणारी एक घटना आहे. जसजसे पृथ्वी गरम होते तसतसे हिमनद्या वेगाने मागे सरकतात, वितळणारे पाणी हिमनदीसमोर जमा होऊन तलाव तयार होतात. हे तलाव अचानक फुटण्याची शक्यता असते, त्यामुळे मोठ्या प्रमाणात पाणी खाली साचते. याचा संबंध केदारनाथमधील भीषण आपत्तीशी लावला जाऊ शकतो, जिथे हिमनदी तलाव फुटल्यामुळे हजारो लोकांचे प्राण गेले.

शास्त्रज्ञांच्या मते, ग्लेशियल लेक आउटबर्स्ट फ्लड त्याच्या उत्पत्तीपासून लांब अंतरावर विनाश घडवू शकतो. काही प्रकरणांमध्ये, ते 120 किमी पेक्षा जास्त अंतरावर नाश होऊ शकते. नेचर कम्युनिकेशन्स जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या नवीन अभ्यासात म्हटले आहे की, स्फोट हा एक मोठा धोका दर्शवितो आणि त्यामुळे जीवितहानी होऊ शकते. जागतिक स्तरावर, 1990 च्या दशकापासून, डाउनस्ट्रीम लोकसंख्येसह हिमनदी तलावांच्या संख्येत आणि आकारात झपाट्याने वाढ झाली आहे.

न्यूकॅसल युनिव्हर्सिटी टीमने 1,089 हिमनदी तलाव खोऱ्यांच्या लोकसंख्येचा आणि जगभरातील तलावांच्या सुमारे 50 किलोमीटर परिसरात राहणाऱ्या लोकसंख्येचा अभ्यास केला. त्यानंतर त्यांनी या माहितीचा वापर जागतिक स्तरावर GLOF कडून होणारी हानी संभाव्यता मोजण्यासाठी आणि रँक करण्यासाठी आणि पुराचा सामना करण्याच्या लोकांच्या क्षमतेचे मूल्यांकन करण्यासाठी केला. त्यांना आढळले की 15 दशलक्ष लोक हिमनदी तलावाच्या 50 किमीच्या आत राहतात आणि उच्च पर्वत आशियाला सर्वात जास्त धोका आहे. या प्रदेशात तिबेट पठार, किर्गिस्तान ते चीन, भारत आणि पाकिस्तान यांचा समावेश होतो. अभ्यासात असे दिसून आले आहे की 9.3 दशलक्ष लोकांना संभाव्य धोका आहे, 5 दशलक्ष भारत आणि पाकिस्तानमध्ये राहतात.