Hormuz Strait:  इराण आणि अमेरिका यांच्यात नुकत्याच झालेल्या करारानंतर, जगातील सर्वात महत्त्वाच्या सागरी मार्गांपैकी एक असलेल्या होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील परिस्थिती सामान्य होत असल्याचे दिसत आहे.

मिळालेल्या माहितीनुसार, आतापर्यंत भारताशी संबंधित ३० जहाजांनी हा सामरिक सागरी मार्ग सुरक्षितपणे पार केला आहे, तर इतर २६ जहाजे अजूनही आखाती प्रदेशात मार्गाच्या प्रतीक्षेत आहेत.

होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून प्रवास करणाऱ्या ३० जहाजांपैकी, अंदाजे निम्मी जहाजे एलपीजी आणि एलएनजी सारखी ऊर्जा उत्पादने घेऊन जात होती. याव्यतिरिक्त, आठ जहाजे अवजड माल (बल्क कार्गो) आणि सात जहाजे भारताकडे जाणारी कच्च्या तेलाची खेप घेऊन जात होती. या ३० जहाजांमध्ये १७ परदेशी ध्वज असलेल्या जहाजांचा समावेश होता, त्यापैकी सर्वाधिक, म्हणजेच पाच जहाजे, मार्शल आयलंड्सच्या ध्वजाखाली कार्यरत होती.  (Hormuz Strait)

सामंजस्य करारानंतर होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील जहाजांची हालचाल वाढली, जहाजांच्या हालचालींचा डेटा काय दर्शवत आहे?

शिपिंग मंत्रालयातील सूत्रांचा हवाला देत टाइम्स ऑफ इंडियाच्या एका वृत्तानुसार, सध्या पर्शियन गल्फमध्ये असलेल्या २६ भारतीय जहाजांपैकी तीन जहाजे ऊर्जा उत्पादने, १० जहाजे खते आणि १३ जहाजे इतर माल घेऊन जात आहेत. ही जहाजे सुरक्षित मार्गाची वाट पाहत आहेत.

भारतीय जहाजांची होर्मुझमधून अविरत वाहतूक   (Hormuz Strait)

१ मार्च ते १७ जून दरम्यान, एकूण १९ जहाजांनी होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून प्रवास केला. तथापि, गेल्या आठवड्यात इराण आणि अमेरिका यांच्यात सामंजस्य करारावर (एमओयू) स्वाक्षरी झाल्यानंतर, अवघ्या काही दिवसांत आणखी ११ जहाजांनी या सामुद्रधुनीतून सुरक्षितपणे प्रवास केला आहे. यावरून सागरी हालचाली हळूहळू पूर्वपदावर येत असल्याचे दिसून येते.

होर्मुझची सामुद्रधुनी जागतिक ऊर्जा पुरवठ्यासाठी जीवनरेखा मानली जाते. जगातील तेल आणि वायू पुरवठ्यापैकी अंदाजे २०% पुरवठा या सामुद्रधुनीतून होतो. हा मार्ग भारतासाठीही महत्त्वाचा आहे, कारण देश आपल्या एलएनजी आणि एलपीजीच्या गरजांचा मोठा भाग आखाती देशांकडून आयात करतो.

होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद झाल्यामुळे तेलाच्या किमती वाढल्या  (Hormuz Strait)

पश्चिम आशियातील युद्धादरम्यान इराणने होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद केल्यामुळे जागतिक ऊर्जा बाजारात मोठी उलथापालथ झाली. तेलाच्या किमती वाढल्या, ज्यामुळे सागरी वाहतुकीत अडथळा निर्माण झाला. मात्र, आता स्वित्झर्लंडमध्ये सुरू असलेल्या अमेरिका-इराण चर्चेमुळे आणि युद्धविराम घडवून आणण्याच्या प्रयत्नांमुळे बाजारात दिलासा मिळण्याची चिन्हे दिसत आहेत.

सागरी वाहतुकीच्या आकडेवारीनुसार, गेल्या २४ तासांत होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या जहाजांची संख्या जवळपास दुप्पट झाली असून, ती फेब्रुवारीच्या अखेरपासूनच्या सर्वोच्च पातळीवर पोहोचली आहे. अमेरिकेतील तेलाच्या किमतीही युद्ध सुरू झाल्यापासूनच्या नीचांकी पातळीवर घसरल्या आहेत.

तज्ज्ञांच्या मते, जर अमेरिका आणि इराण यांच्यातील वाटाघाटी यशस्वी झाल्या आणि होर्मुझची सामुद्रधुनी पूर्णपणे खुली राहिली, तर जागतिक ऊर्जा बाजार आणि सागरी व्यापाराला मोठा दिलासा मिळू शकतो. सध्या, जगाचे लक्ष स्वित्झर्लंडमध्ये सुरू असलेल्या चर्चेवर आणि आखाती प्रदेशातील सुरक्षा परिस्थितीवर केंद्रित आहे.