Cough Syrup Deaths : मध्यप्रदेश आणि राजस्थानमधील एक धक्कादायक घटनेने पालकांचे धाबे दणाणले आहेत. जेनेरिक खोकल्याच्या सिरपमुळे (Generic Cough Syrup) तब्बल 11 मुलांचा मृत्यू झाल्याचा प्रकार समोर आला आहे, तर अनेक मुले गंभीर आजारी पडली आहेत. या गंभीर प्रकरणानंतर ड्रग कंट्रोलर विभागाने तातडीने कारवाई करत Dextromethorphan Hydrobromide Syrup IP 13.5 mg/5 ml या औषधाच्या 20 हून अधिक बॅचवर बंदी घातली आहे.

या सिरपचे नमुने तपासणीसाठी प्रयोगशाळेत पाठवण्यात आले असून, राजस्थान सरकारने तपासासाठी तीन सदस्यीय समिती स्थापन केली आहे. यापूर्वीही मध्यप्रदेशातील छिंदवाडामध्ये अशाच प्रकारच्या तक्रारी समोर आल्या होत्या, ज्यामुळे या औषधाच्या सुरक्षिततेबाबत प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.

Dextromethorphan Hydrobromide Syrup म्हणजे काय?

1950 च्या दशकात शोधण्यात आलेले Dextromethorphan Hydrobromide हे औषध कोरड्या खोकल्यावर उपचार करण्यासाठी वापरले जाते. कोडेनला पर्याय म्हणून विकसित केलेले हे औषध खोकल्याचे संदेश मेंदूपर्यंत पोहोचण्यापासून रोखते, यामुळे रुग्णाला तात्पुरता आराम मिळतो. रासायनिक प्रक्रियेद्वारे तयार होणारे हे औषध लहान मुलांना सहज प्यायला यावे यासाठी सिरपच्या स्वरूपात उपलब्ध आहे. मात्र, या औषधाच्या गैरवापरामुळे किंवा अयोग्य डोसिंगमुळे गंभीर दुष्परिणाम होऊ शकतात, यामध्ये मृत्यूचा धोकाही सामील आहे.

कोणत्या मुलांना हे औषध टाळावे?

अमेरिकन अकॅडमी ऑफ पीडियाट्रिक्स (AAP) आणि US FDA यांच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, चार वर्षांखालील मुलांना हे औषध अजिबात देऊ नये. यामुळे श्वसनाचा त्रास, अत्यधिक झोप, चक्कर येणे, फिट्स येणे आणि मृत्यूचा धोका उद्भवू शकतो. विशेषतः दोन वर्षांखालील मुलांसाठी हे औषध पूर्णपणे निषिद्ध आहे. 2 ते 6 वर्षे वयोगटातील मुलांना केवळ डॉक्टरांच्या सल्ल्याने आणि मर्यादित प्रमाणात हे औषध द्यावे. सहा वर्षांवरील मुलांनाही डॉक्टरांचा सल्ला घेतल्याशिवाय हे औषध देणे टाळावे.

पालकांनी काय काळजी घ्यावी?

• मुलाला किंवा रुग्णाला यकृत (Liver), मूत्रपिंड (Kidney) किंवा इतर गंभीर आजार असल्यास, हे औषध देण्यापूर्वी वैद्यकीय सल्ला घेणे अनिवार्य आहे.
• बाजारात सहज उपलब्ध असलेल्या जेनेरिक कफ सिरपची गुणवत्ता आणि सुरक्षितता तपासा. बंदी घातलेल्या बॅचची माहिती स्थानिक औषध नियंत्रण विभागाकडून मिळवावी.
• मुलांना औषधाचा डोस हा त्यांच्या वयानुसार आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसारच द्यावा. जास्त डोस घातक ठरू शकतो.
• औषध दिल्यानंतर मुलाला श्वास घेण्यास त्रास, अति झोप, चक्कर किंवा असामान्य वर्तन दिसल्यास तात्काळ डॉक्टरांशी संपर्क साधा.
• कोरड्या खोकल्यासाठी स्टीम इनहेलेशन, मध किंवा हर्बल उपाय यांसारखे सुरक्षित पर्याय डॉक्टरांच्या सल्ल्याने वापरावेत.

तातडीच्या कारवाईची गरज

या घटनेने औषधांच्या गुणवत्ता नियंत्रण आणि जेनेरिक औषधांच्या सुरक्षिततेवर गंभीर प्रश्न उपस्थित केले आहेत. पालकांनी आपल्या मुलांना कोणतेही औषध, विशेषतः खोकल्याचे सिरप, देण्यापूर्वी अत्यंत सावधगिरी बाळगणे गरजेचे आहे. ड्रग कंट्रोलर विभागाने बंदी घातलेल्या सिरपच्या बॅचबाबत जागरूक राहा आणि मुलांच्या सुरक्षेसाठी नेहमी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. खोकल्याचे औषध जीवनरक्षक ठरण्याऐवजी जीवघेणे ठरू नये, यासाठी पालकांची जागरूकता आणि सतर्कता महत्त्वाची आहे.