नवी दिल्ली – मान्सूनच्या पावसाने या दिवसात देशातील बहुतांश भागात कहर केला आहे. डोंगरापासून जमिनीपर्यंत सर्वत्र पाणीच पाणी दिसते आहे. देशाची राजधानी दिल्लीत पावसामुळे यमुना नदीने 45 वर्षांचा विक्रम मोडला आहे. यमुनेच्या पाण्याच्या पातळीत वाढ झाल्याने राष्ट्रीय राजधानीतील अनेक निवासी भागात पाणी शिरले आहे. यासोबतच अनेक व्हीआयपी भागातील रस्ते जलमय झाले आहेत. यमुनातील पाण्याची पातळी 208.57 मीटरवर पोहोचली आहे. यानंतर आता दिल्लीत पुराचा धोका निर्माण झाला आहे, कारण नदीचे पाणी धोक्याच्या चिन्हापेक्षा तीन मीटर वर पोहोचले आहे. दिल्ली, हरियाणा आणि पंजाब या नजीकच्या राज्यांमध्ये मुसळधार पाऊस पडत आहे.

मान्सूनच्या पावसामुळे हिमाचल प्रदेश, पंजाब आणि हरियाणामध्ये जोरदार पाऊस होत आहे. मुसळधार पावसामुळे डोंगराळ राज्यांव्यतिरिक्त मैदानी भागातही विध्वंस झाल्याचे चित्र आहे. मान्सूनच्या पावसाने लोकांसमोर अनेक समस्या निर्माण केल्या आहेत, मात्र यंदा एवढा पाऊस का पडत आहे हा सर्वात मोठा प्रश्न आहे. यासोबतच पाणी साचण्याची समस्या निर्माण होऊन शहरे का बुडत आहेत, यामागचेही कारण जाणून घेऊया.

मुसळधार पाऊस का पडतोय?
हिमाचल प्रदेश, जम्मू-काश्मीर, पंजाब, हरियाणा, उत्तराखंड आणि दिल्लीत मुसळधार पाऊस पडत आहे. सध्या दिल्लीत पाऊस थांबला आहे. हवामान खात्याने देशातील अनेक भागात पावसाची शक्यता वर्तवली आहे. वेस्टर्न डिस्टर्बन्स आणि मान्सून वाऱ्यांमुळे उत्तर-पश्चिम भारतात मुसळधार पाऊस पडत असल्याचे हवामान खात्याचे म्हणणे आहे. सध्या पाकिस्तानमध्ये वेस्टर्न डिस्टर्बन्स सर्वाधिक सक्रिय आहे.

अचानक मुसळधार पाऊस पडण्याचे ‘हे’ कारण
जलद आणि दीर्घकाळ पडणाऱ्या पावसाची अनेक कारणे आहेत. मुख्य कारण म्हणजे वातावरणातील आर्द्रतेचे प्रमाण. जर जास्त आर्द्रता असेल तर जोरदार पाऊस पडतो, परंतु जर ओलावा कमी असेल तर पाऊस कमी पडतो. वातावरणाच्या तापमानावरही पाऊस अवलंबून असतो. जर वातावरण उबदार असेल तर हलका पाऊस पडतो, परंतु जर वातावरण थंड असेल तर मुसळधार पाऊस पडतो.

पाणी साचण्याचे कारण काय?
देशातील अनेक राज्यांमध्ये मुसळधार पावसामुळे जनजीवन विस्कळीत झाले आहे. अनेक राज्यांना पावसामुळे पुराची समस्या भेडसावत आहे. दिल्लीत यमुनेच्या पाण्याची पातळी वाढल्याने पुराचा धोका निर्माण झाला आहे. हलका पाऊस असो वा मुसळधार, पाणी तुंबण्याची परिस्थिती कशी निर्माण होते? बहुतांश मोठ्या शहरांमध्ये उत्कृष्ट सांडपाणी व्यवस्था करण्यात आली आहे, पण रस्ते पाण्यात का बुडतात. पाणी तुंबण्याचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे खराब ड्रेनेज सिस्टम.

ड्रेनेज सिस्टम समस्या
शहरांमधील सांडपाणी व्यवस्थेवर सर्वाधिक पैसा खर्च केला जातो, परंतु तरीही लोकांना पाणी साचण्याचा सामना करावा लागतो. पाऊस पडताच प्रशासनाच्या दाव्यांची पोलखोल होते. मानके आणि संरचनात्मक ज्ञानाशिवाय मनमानी पद्धतीने ड्रेनेजची व्यवस्था केल्यामुळे पाणी तुंबण्याची समस्या उद्भवते. तज्ज्ञांच्या मते, जुन्या शहरांमध्ये नवीन इमारती बांधल्या जातात, पण ड्रेनेज सिस्टिमवर कोणतेही काम केले जात नाही.