United Kingdom: युनायटेड किंगडम (यूके), ज्याला सामान्यतः ब्रिटन म्हणूनही ओळखले जाते, हा युरोपच्या वायव्य किनारपट्टीवर वसलेला एक विकसित देश आहे. याला ‘युनायटेड किंगडम ऑफ ग्रेट ब्रिटन अँड नॉर्दर्न आयर्लंड’ असे अधिकृत नाव आहे. ‘ग्रेट ब्रिटन’ हा इंग्लंड, स्कॉटलंड आणि वेल्स यांचा समावेश असलेला मुख्य द्वीप आहे, तर उत्तरी आयर्लंड हा आयर्लंड बेटाचा भाग आहे. ‘ब्रिटन’ हे नाव ग्रेट ब्रिटन द्वीपावरून आले आहे, तर ‘यूके’ हे संपूर्ण देशाचे अधिकृत नाव आहे, ज्यामुळे उत्तरी आयर्लंडलाही समाविष्ट करता येते. यामुळे एकाच देशाला दोन नावे पडली; ‘ब्रिटन’ हे सामान्य बोलचालीत आणि ‘यूके’ हे राजकीय व औपचारिक संदर्भात वापरले जाते. लोकसंख्या आणि क्षेत्रफळ: 2023 मध्ये यूके ची लोकसंख्या सुमारे 6.82 कोटी होती. देशाचे क्षेत्रफळ 2,44,376 चौरस किलोमीटर आहे, जे जगातील 9वे सर्वात मोठे बेट आहे. यात ग्रेट ब्रिटन, उत्तरी आयर्लंड आणि अनेक छोटी बेटे समाविष्ट आहेत. अर्थव्यवस्था: यूके ची अर्थव्यवस्था जगातील सर्वात मोठ्या अर्थव्यवस्थांपैकी एक आहे. 2023 मध्ये ती नाममात्र जीडीपी नुसार 6व्या क्रमांकावर होती. सेवा क्षेत्र, विशेषतः बँकिंग आणि विमा, अर्थव्यवस्थेचा 73% वाटा आहे. लंडन हे जागतिक आर्थिक केंद्र आहे, जिथे लंडन स्टॉक एक्सचेंज आणि लॉयड्स विमा बाजार आहे. औद्योगिक क्रांतीचा जन्म येथेच झाला, पण आता उत्पादन क्षेत्राचा वाटा कमी आहे. धर्म: यूके मध्ये ख्रिश्चन धर्माचे अनुयायी बहुसंख्य आहेत (सुमारे 59%), तर इस्लाम (5%), हिंदू (1.5%), शीख (1%) आणि इतर धर्मांचे अनुयायीही आहेत. काही लोक नास्तिक किंवा धर्मनिरपेक्ष आहेत. भारताशी संबंध: भारत आणि ब्रिटन यांच्यातील संबंध 17व्या शतकापासून ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीच्या व्यापारापासून सुरू झाले. 1858 ते 1947 पर्यंत भारतावर ब्रिटिश राजवट होती, ज्याला ‘ब्रिटिश राज’ म्हणतात. यामुळे भारतात आधुनिक शिक्षण आणि रेल्वे आली, पण आर्थिक शोषण आणि सांस्कृतिक दडपशाहीही झाली. स्वातंत्र्यानंतर भारत आणि यूके यांच्यात मैत्रीपूर्ण संबंध विकसित झाले. अलीकडील भारत-यूके मुक्त व्यापार कराराने (एफटीए) व्यापारी संबंधांना चालना मिळाली आहे, विशेषतः शेती आणि प्रक्रिया केलेल्या खाद्यपदार्थांच्या निर्यातीत. हा करार आणि ऐतिहासिक संबंध यामुळे भारत-यूके भागीदारी अधिक दृढ होत आहे, ज्याचा फायदा दोन्ही देशांना होईल.
