Medication Guide: आपण आजारी पडल्यानंतर डॉक्टरांकडून औषधे घेतो. मात्र, औषधांच्या प्रिस्क्रिप्शनवर अनेकदा गोळी कधी घ्यायची, याच्या सूचनाही दिलेल्या असतात. काही औषधे सकाळी रिकाम्या पोटी घेण्यास सांगितले जाते, तर काही औषधे जेवणानंतर घेण्याचा सल्ला दिला जातो. पण एकाच शरीरात जाणाऱ्या औषधांसाठी वेळेचा इतका विचार का केला जातो? यामागे औषध शरीरात कशा प्रकारे शोषले जाते, त्याचा परिणाम किती होतो आणि पोटावर काय परिणाम होऊ शकतो, ही महत्त्वाची कारणे आहेत. औषध योग्य वेळी आणि योग्य पद्धतीने घेणे हे उपचारांचा महत्त्वाचा भाग आहे. त्यामुळे औषध घेताना डॉक्टरांनी दिलेल्या सूचनांकडे दुर्लक्ष करू नये.

रिकाम्या पोटी औषधे घेण्याचा सल्ला का दिला जातो?

काही औषधे जेवणानंतर घेतल्यास शरीरात त्यांचे शोषण योग्य प्रकारे होत नाही. म्हणजेच, औषधातील घटक अपेक्षित प्रमाणात रक्तात पोहोचत नाहीत. परिणामी, औषधाचा प्रभाव कमी होण्याची शक्यता असते. अशा वेळी औषध रिकाम्या पोटी घेण्याचा सल्ला दिला जातो.

थायरॉइड हार्मोनची कमतरता भरून काढण्यासाठी वापरले जाणारे लेव्होथायरॉक्सिन हे त्याचे एक उदाहरण आहे. हे औषध सामान्यतः रिकाम्या पोटी घेण्यास सांगितले जाते. अन्न, कॉफी तसेच कॅल्शियम आणि लोहाच्या गोळ्यांमुळे या औषधाच्या शोषणावर परिणाम होऊ शकतो. मात्र, प्रत्येक औषध रिकाम्या पोटीच घ्यावे असे नाही. औषधाचा प्रकार, रुग्णाची प्रकृती आणि डॉक्टरांनी दिलेल्या सूचनांनुसार त्याची वेळ ठरते.

जेवणानंतर औषधे घेतल्याने काय फायदा होतो?

काही औषधांमुळे पोटात जळजळ होणे, पोटदुखी किंवा मळमळ यांसारख्या समस्या जाणवू शकतात. अशा औषधांपैकी काही औषधे जेवणासोबत किंवा जेवणानंतर घेतल्यास पोटावरील त्रास कमी होण्यास मदत होते.

उदाहरणार्थ, इबुप्रोफेनसारख्या काही वेदनाशामक औषधांमुळे पोटाला त्रास होऊ शकतो. तसेच काही परिस्थितींमध्ये पोटातील अल्सरचा धोकाही वाढू शकतो. त्यामुळे अशा औषधांच्या बाबतीत डॉक्टर जेवणासोबत किंवा जेवणानंतर औषध घेण्याचा सल्ला देऊ शकतात. मात्र, जेवणासोबत औषध घेतल्याने अल्सरचा धोका पूर्णपणे टळतो असे नाही.

काही औषधे आणि पूरक घटकांचे शोषण अन्नामुळे चांगले होऊ शकते. उदाहरणार्थ, व्हिटॅमिन डी हे चरबीमध्ये विरघळणारे जीवनसत्त्व आहे. त्यामुळे आहारातील काही चरबीयुक्त घटकांसोबत त्याचे शोषण अधिक चांगले होऊ शकते.

औषधांसोबत खाण्यापिण्याच्या गोष्टींचाही परिणाम होतो का?

होय. आपण काय खातो किंवा पितो, याचाही काही औषधांच्या परिणामावर प्रभाव पडू शकतो. काही खाद्यपदार्थ औषधांचे शोषण कमी करू शकतात, तर काही पदार्थांमुळे त्यांचे शोषण वाढू शकते. उदाहरणार्थ, लेव्होथायरॉक्सिनसोबत कॅल्शियम किंवा लोहाची औषधे एकाच वेळी घेतल्यास त्याच्या शोषणात अडथळा येऊ शकतो. त्यामुळे या औषधांमध्ये किती अंतर ठेवायचे, याबाबत डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.

तसेच काही प्रतिजैविक औषधांसोबत दूध किंवा कॅल्शियमयुक्त पदार्थ घेतल्याने औषधांचे शोषण कमी होऊ शकते. मात्र, हा परिणाम सर्व प्रतिजैविक औषधांमध्ये होत नाही. त्यामुळे औषधाच्या नावानुसार दिलेल्या सूचना पाळणे आवश्यक आहे.

औषधे घेताना कोणती काळजी घ्यावी?*

औषधांचा योग्य परिणाम मिळण्यासाठी काही गोष्टी लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे.

– डॉक्टरांनी दिलेल्या प्रिस्क्रिप्शननुसार औषधांची मात्रा आणि वेळ पाळा.
– औषधासोबत दिलेल्या सूचनांचे काळजीपूर्वक पालन करा.
– वेगळ्या सूचना नसतील, तर औषध साध्या पाण्यासोबत घ्या.
– एखादी मात्रा चुकल्यास भरपाई करण्यासाठी स्वतःहून पुढची मात्रा वाढवू नका. डॉक्टर किंवा फार्मासिस्टचा सल्ला घ्या.
– औषध घेतल्यानंतर उलटी, पोटदुखी किंवा इतर त्रास जाणवल्यास वैद्यकीय सल्ला घ्या.

थोडक्यात सांगायचे तर, औषध रिकाम्या पोटी घ्यायचे की जेवणानंतर, हे त्याच्या प्रकारावर आणि शरीरावर होणाऱ्या परिणामांवर अवलंबून असते. त्यामुळे स्वतःच्या मनाने औषध घेण्याची वेळ बदलू नका. डॉक्टर किंवा फार्मासिस्टने दिलेल्या सूचनांनुसारच औषधे घ्या. योग्य वेळी आणि योग्य पद्धतीने औषधे घेणे उपचार प्रभावी ठरण्यास मदत करू शकते.