World Car Free Day 2026: दरवर्षी 22 सप्टेंबर रोजी ‘वर्ल्ड कार फ्री डे’ म्हणजेच ‘जागतिक कार-मुक्त दिवस’ साजरा केला जातो. शहरांमध्ये वाढत जाणारी वाहतूक, प्रदूषण आणि वाहनांवरील वाढती अवलंबित्वाची सवय याबाबत लोकांमध्ये जागरूकता निर्माण करणं हा या दिवसाचा मुख्य उद्देश आहे. या दिवशी लोकांनी शक्य असेल तिथे कारऐवजी पायी चालणं, सायकल वापरणं किंवा बस, मेट्रो, ट्रेन यांसारख्या सार्वजनिक वाहतुकीचा पर्याय निवडावा, असा संदेश दिला जातो.

हा दिवस म्हणजे प्रत्येकाने कार वापरणं पूर्णपणे बंद करणं किंवा कोणावरही सक्ती करणं नाही. उलट, रोजच्या प्रवासासाठी कार हाच एकमेव पर्याय आहे का, याचा विचार करण्याची ही संधी आहे. ‘युरोपियन मोबिलिटी वीक’मध्ये 16 ते 22 सप्टेंबरदरम्यान शाश्वत आणि स्वच्छ वाहतुकीला प्रोत्साहन दिलं जातं. 22 सप्टेंबर हा या उपक्रमातील कार-फ्री डेसाठी महत्त्वाचा दिवस आहे.

2026 मध्ये काय आहे खास?  (World Car Free Day 2026)

2026 च्या युरोपियन मोबिलिटी वीकची थीम ‘Mobility for Everyone’ म्हणजेच प्रत्येकासाठी वाहतूक अशी आहे. यामध्ये वेगवेगळ्या वयोगटातील लोकांच्या वाहतुकीच्या गरजा लक्षात घेऊन अधिक समावेशक आणि शाश्वत वाहतूक व्यवस्था निर्माण करण्यावर भर दिला जात आहे.

एक दिवस कार थांबल्या तर काय होईल?

कल्पना करा, सकाळी रस्त्यांवर नेहमीसारखी वाहनांची गर्दी नाही. हॉर्नचा आवाज कमी आहे आणि काही रस्त्यांवर लोक निवांतपणे चालत आहेत. अशा परिस्थितीत सर्वात आधी वाहतुकीच्या दबावात घट होऊ शकते. अर्थात, कार कमी झाल्या म्हणजे वाहतूक पूर्णपणे बंद होईल असं नाही. बस, ट्रेन, मेट्रो, दुचाकी आणि अत्यावश्यक सेवांची वाहनं सुरूच राहतील.

हवेच्या गुणवत्तेवर परिणाम

शहरातील वाहनांमधून होणारं उत्सर्जन हे वायुप्रदूषणाचं महत्त्वाचं कारण आहे. त्यामुळे खासगी वाहनांची संख्या कमी झाल्यास स्थानिक पातळीवर वाहनांमधून होणाऱ्या उत्सर्जनात घट होऊ शकते. संयुक्त राष्ट्र पर्यावरण कार्यक्रमानेही कार-फ्री डेला शहरी वायुप्रदूषण कमी करण्याची आणि पायी चालणाऱ्या व सायकलस्वारांसाठी सुरक्षित वातावरण तयार करण्याची संधी म्हणून नमूद केलं आहे.

याचं उदाहरण पॅरिसमध्ये पाहायला मिळालं. 2015 मध्ये तिथे पहिला ‘डे विदाऊट कार’ आयोजित करण्यात आला होता. त्या दिवशी वाहनांच्या एक्झॉस्टमधून होणाऱ्या उत्सर्जनात 40 टक्क्यांची घट नोंदवण्यात आली होती.

रस्त्यांवर कमी होईल आवाज

वाहनांची संख्या कमी झाली की हॉर्न, इंजिन आणि सततच्या वाहतुकीमुळे होणारा आवाजही कमी होऊ शकतो. त्यामुळे शहरातील काही भाग अधिक शांत आणि निवांत वाटू शकतात.

पायी चालणं आणि सायकलिंगला प्रोत्साहन

कार-फ्री डेचा आणखी एक महत्त्वाचा उद्देश म्हणजे लोकांना पर्यायी वाहतुकीचे मार्ग अनुभवायला मिळणं. कारचा वापर कमी करून पायी चालणं, सायकल चालवणं किंवा सार्वजनिक वाहतूक वापरण्याचा अनुभव लोकांना रोजच्या सवयींचा नव्याने विचार करायला लावू शकतो.

शहरं फक्त वाहनांसाठी नाहीत

वाहनांची संख्या कमी झाली की रस्त्यांचा वापर वेगळ्या पद्धतीने करता येतो. काही ठिकाणी हेच रस्ते पादचाऱ्यांसाठी, सायकलस्वारांसाठी किंवा स्थानिक कार्यक्रमांसाठी वापरता येऊ शकतात. युरोपियन मोबिलिटी वीकमध्येही सार्वजनिक जागा लोकांसाठी अधिक सुलभ आणि समावेशक करण्यावर भर दिला जातो.

आरोग्यासाठीही फायदेशीर

कारऐवजी काही अंतर पायी चालणं किंवा सायकलचा वापर करणं यामुळे दैनंदिन शारीरिक हालचाल वाढू शकते. मात्र, हा फायदा एका दिवसापुरता मर्यादित न राहता नियमित सवयीमध्ये बदलल्यास त्याचा अधिक उपयोग होऊ शकतो.

एक दिवस पुरेसा आहे का?

फक्त एका दिवसासाठी कारचा वापर कमी केल्याने प्रदूषण, वाहतूक कोंडी किंवा हवामान बदलासारख्या मोठ्या समस्या कायमच्या संपणार नाहीत. त्यासाठी सार्वजनिक वाहतूक, सुरक्षित पादचारी मार्ग, सायकलसाठी सुविधा आणि योग्य शहरी नियोजन यांसारख्या दीर्घकालीन उपायांची गरज आहे.

मात्र, कार-फ्री डे लोकांना एक महत्त्वाचा प्रश्न विचारतो, ‘प्रत्येक छोट्या अंतरासाठी कारची खरंच गरज आहे का?’ या प्रश्नाचं उत्तर शोधण्यापासूनच वाहतुकीच्या सवयींमध्ये छोटा बदल सुरू होऊ शकतो.