Apple Oxidation: सफरचंद हे आरोग्यासाठी फायदेशीर फळ मानले जाते. त्यामुळे अनेकांच्या आहारात सफरचंदाचा समावेश असतो. लहान मुलांच्या डब्यात असो किंवा ऑफिसमध्ये खाण्यासाठी, सफरचंद कापून नेण्याची सवय अनेकांना असते. मात्र, सफरचंद कापल्यानंतर काही वेळातच त्याचा रंग बदलू लागतो. सुरुवातीला पांढरा दिसणारा गर हळूहळू तपकिरी किंवा काळसर होतो. अशावेळी अनेकांना सफरचंद खराब झाले की काय, असा प्रश्न पडतो. काही जण तर रंग बदललेले सफरचंद खाणेही टाळतात. पण सफरचंदाचा रंग बदलण्यामागे एक खास वैज्ञानिक कारण आहे. विशेष म्हणजे, केवळ रंग बदलला म्हणून सफरचंद खराब झाले असे नाही. नेमके हे का घडते आणि सफरचंदाचा रंग बदलू नये म्हणून काय करावे, जाणून घेऊया.

सफरचंद कापल्यानंतर काळे का पडते?

सफरचंद अखंड असताना त्याचा गर ताजा आणि मूळ रंगात असतो. मात्र, सफरचंद कापल्यानंतर काही वेळातच त्याचा रंग बदलू लागतो. यामागे ऑक्सिडेशन ही नैसर्गिक रासायनिक प्रक्रिया कारणीभूत असते.

सफरचंदाच्या पेशींमध्ये पॉलीफेनॉल नावाचे नैसर्गिक संयुग आणि पॉलीफेनॉल ऑक्सिडेज नावाचे विकर असते. सफरचंद अखंड असताना या दोन्ही घटकांचा एकमेकांशी थेट संपर्क येत नाही. त्यामुळे त्याचा गर पांढरट किंवा मूळ रंगात राहतो.

मात्र, सफरचंद कापल्यावर त्याच्या पेशींची रचना मोडते. त्यामुळे पॉलीफेनॉल आणि पॉलीफेनॉल ऑक्सिडेज यांचा हवेतल्या ऑक्सिजनशी संपर्क येतो. त्यानंतर ऑक्सिडेशनची प्रक्रिया सुरू होते आणि सफरचंदाचा रंग बदलू लागतो.

तपकिरी रंग तयार होतो तरी कसा?

सफरचंद कापल्यानंतर त्यातील पॉलीफेनॉल ऑक्सिडेज हे विकर पॉलीफेनॉलवर प्रक्रिया करते. या प्रक्रियेत क्विनोन्स नावाचे पदार्थ तयार होतात. पुढे या पदार्थांमध्ये रासायनिक अभिक्रिया होऊन तपकिरी रंगाची संयुगे तयार होतात.

यामुळे सफरचंदाचा गर हळूहळू तपकिरी किंवा काळसर दिसू लागतो. या प्रक्रियेला ‘एन्झायमॅटिक ब्राउनिंग’ असे म्हणतात. ही प्रक्रिया केवळ सफरचंदातच नाही, तर बटाटा, केळी आणि इतर काही फळे व भाज्यांमध्येही दिसून येते.

रंग बदललेले सफरचंद खाणे सुरक्षित आहे का?

सफरचंदाचा रंग तपकिरी झाला म्हणजे ते खराब झाले, असा त्याचा अर्थ होत नाही. ऑक्सिडेशनमुळे केवळ त्याच्या गराचा रंग बदलतो. त्यामुळे फक्त रंग बदलला आहे म्हणून ते फेकून देण्याची गरज नाही. मात्र, कापलेले सफरचंद जास्त वेळ उघड्यावर ठेवणे टाळावे. त्याचा वास, पोत आणि इतर खराब होण्याची लक्षणेही तपासावीत. सफरचंद चिकट झाले असेल, त्याला विचित्र वास येत असेल किंवा बुरशी दिसत असेल, तर ते खाणे टाळावे.

सफरचंद काळं पडू नये म्हणून करा हे सोपे उपाय

1. लिंबाचा रस लावा : सफरचंदाच्या कापलेल्या फोडींवर थोडा लिंबाचा रस लावावा. लिंबातील सायट्रिक आम्ल आणि व्हिटॅमिन सी ऑक्सिडेशनची प्रक्रिया मंदावण्यास मदत करतात. त्यामुळे सफरचंदाचा मूळ रंग अधिक काळ टिकतो.

2. पाण्यात ठेवा : सफरचंदाच्या कापलेल्या फोडी स्वच्छ पाण्यात ठेवल्यास त्यांचा हवेशी थेट संपर्क कमी होतो. त्यामुळे रंग बदलण्याचा वेग मंदावतो. मात्र, खाण्यापूर्वी फोडी पाण्यातून काढून घ्याव्यात.

3. फ्रिजमध्ये ठेवा : कापलेले सफरचंद जास्त वेळ बाहेर ठेवण्याऐवजी झाकण असलेल्या डब्यात ठेवून फ्रिजमध्ये ठेवावे. कमी तापमानामुळे ऑक्सिडेशनची प्रक्रिया मंदावते. तसेच फळ ताजे ठेवण्यास मदत होते.

4. हवेशी संपर्क कमी करा : सफरचंद कापल्यानंतर ते उघड्यावर ठेवण्याऐवजी हवाबंद डब्यात ठेवावे. यामुळे ऑक्सिजनचा संपर्क कमी होतो आणि रंग बदलण्याची प्रक्रिया काही प्रमाणात रोखता येते.

सफरचंदाच्या रंगामागे आहे विज्ञान!

एकंदरीत, सफरचंद कापल्यानंतर त्याचा रंग तपकिरी किंवा काळसर होणे ही पूर्णपणे नैसर्गिक रासायनिक प्रक्रिया आहे. यामागे ऑक्सिजन, पॉलीफेनॉल आणि पॉलीफेनॉल ऑक्सिडेज या घटकांची भूमिका असते. त्यामुळे केवळ रंग बदलला म्हणून सफरचंद खराब झाले असे समजू नका. काही सोप्या उपायांचा वापर करून कापलेले सफरचंद अधिक काळ ताजे ठेवता येऊ शकते.