शरीराच्या सर्व अवयवांना निरोगी आणि तंदुरुस्त ठेवण्यासाठी नियमितपणे विविध पोषक तत्वांची आवश्यकता असते. दैनंदिन आहारातून शरीराला आवश्यक असलेली बहुतांश पोषकतत्वे आपण सहजपणे पूर्ण करू शकतो. तथापि, काही पोषक तत्त्वे आहेत ज्यासाठी आपल्याला विशेष आहाराची आवश्यकता आहे. बायोटिन हे असेच एक पोषक तत्व आहे जे निरोगी केस आणि त्वचा राखण्यासाठी सर्वात आवश्यक मानले जाते. बायोटिन, ज्याला व्हिटॅमिन एच म्हणूनही ओळखले जाते, हे ‘बी कॉम्प्लेक्स’ जीवनसत्त्वांपैकी एक आहे जे शरीरासाठी अन्नाचे उर्जेमध्ये रूपांतर करण्यास मदत करते. बायोटिन हा शरीरातील एन्झाईम्सचा एक महत्त्वाचा भाग आहे जो फॅट्स, कार्बोहायड्रेट्स सारख्या पदार्थांचे विघटन करतो. बायोटिनची पातळी शोधण्यासाठी कोणतीही विशिष्ट चाचणी नसली तरी केस पातळ होणे, डोळे, नाक आणि तोंडाभोवती लाल खवले पुरळ हे तुमच्यामध्ये बायोटिनची कमतरता असल्याचे लक्षण असू शकते. बायोटिन सप्लीमेंट्स सामान्यतः केस गळणे, नखे तुटणे आणि त्वचेच्या इतर समस्यांसाठी घेतली जातात, जरी ती नेहमी फक्त वैद्यकीय सल्ल्यावरच वापरली पाहिजेत. चला जाणून घेऊया बायोटिनच्या कमतरतेमुळे कोणत्या प्रकारच्या समस्यांना धोका असू शकतो? शरीरात बायोटिनची कमतरता बायोटिनची कमतरता इतर जीवनसत्त्वांच्या कमतरतेइतकी सामान्य नाही. तथापि, काही लोकांना या पोषक तत्वाच्या कमतरतेचा धोका असू शकतो, ज्यामुळे तज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. या पोषक तत्वाच्या कमतरतेमध्ये प्रामुख्याने त्वचेवर पुरळ येणे, विशेषत: चेहऱ्यावर पुरळ येणे, केस सहजपणे पातळ होणे किंवा तुटणे, थकवा, निद्रानाश किंवा झोपायला त्रास होणे, भूक न लागणे, नैराश्य, हात आणिजळजळ किंवा टोचणे, स्नायू दुखणे या समस्या असू शकतात. बायोटिनची दैनिक मात्रा पौगंडावस्थेतील आणि प्रौढांसाठी दररोज 30 ते 100 मायक्रोग्राम (mcg) बायोटिनचे सेवन करण्याची शिफारस केली जाते. हे पाण्यात विरघळणारे घटक असल्याने, जेव्हा तुम्ही लघवी करता तेव्हा तुमच्या शरीरातून जास्तीचे बायोटिन निघून जाते. बायोटिन सप्लिमेंट्स बहुतेक लोकांसाठी सुरक्षित मानले जातात, तर काहींना साइड इफेक्ट्समुळे मळमळ आणि पचन समस्या होण्याचा धोका असू शकतो. यामुळेच त्याचे सप्लिमेंट्स नेहमी डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार खाण्याचा सल्ला दिला जातो. आहारातून बायोटिन कसे मिळवायचे? बायोटिन अनेक पदार्थांमध्ये आढळू शकते, जे आहारात काही गोष्टींचा समावेश करून सहजपणे भरून काढता येते. अंड्यातील पिवळ बलक, मांस, बदाम, शेंगदाणे, अक्रोड, काजू, सोयाबीन आणि इतर शेंगा, संपूर्ण धान्य, फुलकोबी, केळी, मशरूम इत्यादींमध्ये हे पोषक तत्व पुरेसे प्रमाणात आढळते. अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की सप्लिमेंट्सपेक्षा पूरक आहार अधिक फायदेशीर आहे. मधुमेहाच्या रुग्णांना फायदा टाइप 2 मधुमेह ही एक चयापचय विकार आहे. संशोधकांना आढळले की बायोटिनची कमतरता रक्तातील साखर किंवा ग्लुकोजच्या नियमनमध्ये व्यत्यय आणू शकते. काही पुरावे असे सूचित करतात की मधुमेह असलेल्या लोकांमध्ये बायोटिनची पातळी कमी असू शकते. प्राण्यांमधील अभ्यासात असे आढळून आले आहे की बायोटिन सप्लीमेंट्स इन्सुलिन प्रतिरोधक क्षमता कमी करू शकतात, जरी ते वैद्यकीय सल्ल्याशिवाय घेतल्यास गंभीर गुंतागुंत होऊ शकते.
