Nobel Prize: 2024 सालच्या नोबेल पुरस्कारांची घोषणा सोमवारपासून सुरू झाली. या अंतर्गत आज फिजिओलॉजी किंवा मेडिसिन या क्षेत्रासाठी या सन्मान विजेत्यांची नावे जाहीर करण्यात आली. या वर्षी अमेरिकेचे व्हिक्टर ॲम्ब्रोस आणि गॅरी रुवकुन यांना वैद्यकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक देण्यात येणार आहे. मायक्रो आरएनएच्या शोधासाठी दोघांनाही हा सन्मान देण्यात येणार आहे.

हा शोध महत्त्वाचा का आहे?

व्हिक्टर ॲम्ब्रोस यांनी सी. एलेगन्समध्ये विकासात्मक वेळेच्या अनुवांशिक नियंत्रणावर संशोधन केले आहे. जीव कसे विकसित होतात आणि कसे कार्य करतात हे समजून घेण्यासाठी हा शोध मूलभूतपणे महत्त्वाचा ठरत आहे. आपल्या शरीरातील सर्व पेशींमध्ये समान जीन्स असूनही, स्नायू आणि चेतापेशींसारख्या वेगवेगळ्या प्रकारच्या पेशींची कार्ये वेगवेगळी असतात. जनुकांच्या नियमनामुळे हे शक्य आहे, जे पेशींना फक्त त्यांना आवश्यक असलेल्या जनुकांना “चालू” करण्यास अनुमती देते. ॲम्ब्रोस आणि रुवकुन यांच्या मायक्रोआरएनएच्या शोधामुळे हे नियमन होण्यासाठी एक नवीन मार्ग उघड झाला आहे.

ॲम्ब्रोस सध्या मॅसॅच्युसेट्स मेडिकल स्कूल विद्यापीठात नॅचरल सायन्सेसचे प्राध्यापक आहेत. रुवकुनचे संशोधन मॅसॅच्युसेट्स जनरल हॉस्पिटल आणि हार्वर्ड मेडिकल स्कूलमध्ये आयोजित करण्यात आले होते, येथे ते अनुवांशिकतेचे प्राध्यापक आहेत.

दरम्यान, नोबेल पारितोषिकांची घोषणा वैद्यकीय क्षेत्रातील नोबेल पारितोषिकापासून सुरू झाली आहे. आता मंगळवारी भौतिकशास्त्र, बुधवारी रसायनशास्त्र आणि गुरुवारी साहित्य क्षेत्रातील नोबेल पारितोषिक विजेत्याच्या नावाची घोषणा केली जाईल. याशिवाय नोबेल शांतता पुरस्काराची घोषणा शुक्रवारी होणार असून अर्थशास्त्र क्षेत्रातील हा पुरस्कार विजेत्याची घोषणा 14 ऑक्टोबरला केली जाणार आहे.

पुरस्कारांमध्ये 11 दशलक्ष स्वीडिश क्रोनर किंवा एक दशलक्ष यूएस डॉलर्सचे रोख पारितोषिक आहे. हा निधी पुरस्काराचे संस्थापक आणि स्वीडिश संशोधक अल्फ्रेड नोबेल यांनी दिलेल्या मृत्युपत्रातून येतो. 1896 मध्ये त्यांचे निधन झाले होते. नोबेल पारितोषिक जास्तीत जास्त तीन विजेत्यांना दिले जाऊ शकते. त्यांना बक्षिसाची रक्कम वाटून दिली जाते.