Vegan Diet: अन्नविषयक सवयींमध्ये सध्या एक नवीन ट्रेंड झपाट्याने लोकप्रिय होत आहे तो म्हणजे व्हेगन डायट. बॉलिवूड सेलिब्रिटींपासून ते शहरातील तरुणांपर्यंत, अनेकजण ‘व्हेगन’ जीवनशैलीचा स्वीकार करताना दिसत आहेत. मांसाहार तर सोडतोच, पण दूध, दही, लोणी, मध यांसारखी सर्व प्राणिजन्य उत्पादने टाळणाऱ्या या आहारपद्धतीकडे आता केवळ ट्रेंड म्हणून नाही तर एक जागरूक आरोग्यविषयक आणि नैतिक निर्णय म्हणून पाहिले जात आहे.

मात्र, या डायटचे अनेक सकारात्मक फायदे आहेत तसेच काही गंभीर तोटे देखील लक्षात घेण्यासारखे आहेत.

व्हेगन डायट म्हणजे काय?

व्हेगन डायटमध्ये व्यक्ती केवळ वनस्पतीजन्य अन्नपदार्थच ग्रहण करते. यात मांस, मासे, अंडी, दूध, चीज, लोणी, मध हे सर्व प्राणिजन्य पदार्थ वर्ज्य असतात.
त्याऐवजी, भाजीपाला, फळं, डाळी, कडधान्य, नट्स, बियाणं आणि प्लांट-बेस्ड दूध (सोया, बदाम, ओट्स इ.) यांचा वापर होतो.

व्हेगन डायटचे फायदे

1. हृदयासाठी फायदेशीर

व्हेगन डायटमध्ये सॅच्युरेटेड फॅट्स फारच कमी असतात, जे हृदयविकार टाळण्यासाठी उपयुक्त ठरते. फळं, भाज्या आणि संपूर्ण धान्यांमुळे कोलेस्टेरॉल कमी राहतो.

2. लठ्ठपणा कमी करण्यास मदत

शोधांनी दाखवून दिलं आहे की व्हेगन डायट घेणाऱ्या लोकांचं BMI (शरीरवजन निर्देशांक) इतरांपेक्षा कमी असतो. त्यामुळे वजन नियंत्रणात ठेवण्यास मदत होते.

3. मधुमेह नियंत्रण

फायबर्स आणि लो-ग्लायसेमिक इंडेक्स असलेल्या अन्नामुळे टाईप २ डायबेटीसच्या रुग्णांना फायदा होतो. रक्तातील साखरेची पातळी स्थिर राहते.

4. कर्करोगाचा धोका कमी होतो

जास्त प्रमाणात फळं व भाज्या खाल्ल्याने काही प्रकारच्या कर्करोगांचा धोका कमी होतो, असं संशोधनात नमूद आहे.

व्हेगन डायटचे तोटे

1. प्रोटीनच्या कमतरतेचा धोका

प्राणिजन्य पदार्थ न घेतल्यास शरीराला आवश्यक असलेले पूर्ण प्रोटीन मिळणं कठीण ठरू शकतं. योग्य प्लॅनिंग नसेल तर स्नायूंची झीज होऊ शकते.

2. व्हिटॅमिन B12 आणि आयर्नची कमतरता

व्हीगन डायटमध्ये B12, आयर्न, झिंक आणि कॅल्शियम मिळणं मर्यादित असतं. यामुळे अशक्तपणा, थकवा, आणि रक्ताची कमतरता होऊ शकते.

3. सप्लिमेंट्सवर अवलंबून राहावं लागणं

व्हेगन डायटमध्ये अनेकदा सप्लिमेंट्स (पूरक आहार) घ्यावे लागतात – ज्यामुळे ही पद्धत कृत्रिम वाटू शकते.

4. सामाजिक अडचणी

भारतीय खाद्यसंस्कृतीत दूध, लोणी, साजूक तूप यांना महत्त्व आहे. त्यामुळे सामाजिक प्रसंगांमध्ये किंवा प्रवासात व्हेगन डायट फॉलो करणं कठीण ठरू शकतं.

5. अत्यंत काटेकोर नियोजनाची गरज

अन्नातून सर्व पोषणतत्त्वं मिळवण्यासाठी व्यवस्थित प्लॅनिंग आवश्यक आहे. चुकीचं नियोजन केल्यास आरोग्याच्या समस्या उद्भवू शकतात.

तज्ज्ञांचं मत

डाएटिशियन सांगतात, “व्हेगन डायट चांगला असला तरी तो प्रत्येकासाठी योग्य असेलच असं नाही. वय, शारीरिक स्थिती, आणि आरोग्याच्या गरजांनुसार आहार निवडणं महत्त्वाचं आहे.”

व्हेगन डायट हा आरोग्य, पर्यावरण आणि नैतिकतेच्या दृष्टीने एक सकारात्मक पाऊल ठरू शकतो. मात्र, योग्य माहिती, पोषणतज्ज्ञांचा सल्ला आणि संतुलित नियोजनाशिवाय केवळ ट्रेंड म्हणून हा आहार पद्धत स्वीकारणं धोकादायक ठरू शकतं. त्यामुळे अन्न निवड करताना शरीराची गरज आणि वैयक्तिक प्रकृती यांचा विचार करूनच निर्णय घेणं योग्य आहे.