वडगाव मावळ – मावळ तालुका भरपूर पावसासाठी ओळखला जातो. राज्‍यभरात कमी पाऊस झाला तरी मावळात किमान सरासरीइतका पाऊस तर पडतोच. यंदाही यंदा वडगाव मावळ शहरासह संपूर्ण मावळ तालुक्यात पावसाने जोरदार हजेरी लावली.

जुलैमध्ये झालेल्या मुसळधार पावसामुळे नद्या, नाले आणि धबधबे दुथडी भरून वाहू लागले. काही ठिकाणी दरडी कोसळल्या, तर अनेक भागांत घरांमध्ये पाणी शिरले. मात्र, सप्टेंबरपासून पावसाचा जोर कमी झाला आणि आॅक्‍टोबरमध्येच पाणीकपात सुरू करावी लागली. ही एक गंभीर बाब असून पडलेल्‍या पावसाचे योग्य नियोजन होत नसल्‍याचे प्रकर्षाने जाणवत आहे.

अंदाजे २१ हजार लोकसंख्या असलेल्या वडगाव शहरात घरगुती वापरासह व्यावसायिक कारणांसाठीही पाण्याची गरज असते. शहराला प्रामुख्याने पवना नदी आणि परिसरातील नैसर्गिक जलस्रोतांच्या माध्यमातून पाणीपुरवठा केला जातो. जलस्रोतांमधून पाण्याचा उपसा करून जलशुद्धीकरण केंद्राद्वारे ते नागरिकांपर्यंत पोहोचविले जाते.

दरवर्षीप्रमाणे यंदाही पावसाळ्यात मोठ्या प्रमाणात पाऊस झाला असला, तरी पावसाने लवकर उघडीप दिल्याने आगामी हिवाळा आणि उन्हाळ्यातील पाण्याची गरज लक्षात घेऊन पाणीपुरवठ्याचे नियोजन करण्याची वेळ प्रशासनावर आली आहे.

जुलै महिन्याच्या पहिल्या आठवड्यात लोणावळा आणि मावळ परिसरात मुसळधार पाऊस झाला. या पावसामुळे अनेक भागांत नैसर्गिक आपत्तीच्या घटना घडल्या. पाटण गावात दरड कोसळून घर ढिगाऱ्याखाली दबले गेले.

या दुर्घटनेत तिघांचा मृत्यू झाला. या घटनेने परिसरात हळहळ व्यक्त करण्यात आली. तसेच विसापूर किल्ल्याचा काही भाग कोसळल्याची घटना घडली. बोरघाटात दरड कोसळल्यामुळे पुणे-मुंबई महामार्गावरील वाहतूकही ठप्प झाली होती.

ऑगस्ट महिन्यातही अनेक भागांत मुसळधार पाऊस सुरू राहिला. नद्या आणि धबधबे पूर्ण क्षमतेने वाहू लागल्याने पर्यटनस्थळांवर पर्यटकांची गर्दी वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली. सुरक्षिततेच्या कारणास्तव काही पर्यटनस्थळांवर पर्यटकांच्या प्रवेशावर बंदी घालण्यात आली होती. कोथुर्णे पूल पाण्याखाली गेल्याने वाहतुकीवरही परिणाम झाला. या पावसामुळे जलस्रोतांमध्ये पाण्याची आवक वाढली. मात्र, पावसाळ्यातील अतिवृष्टी आणि त्यानंतरची पावसाची ओढ यामुळे पाण्याचे दीर्घकालीन नियोजन महत्त्वाचे ठरले आहे.

सप्टेंबर महिन्यापासून मावळ परिसरात पावसाने ओढ दिली. पावसाचा जोर कमी झाल्याने शेतीच्या कामांवरही त्याचा परिणाम जाणवू लागला. पावसाळ्यानंतर पाण्याची मागणी कायम राहते.

घरगुती वापर, वाढती लोकसंख्या आणि इतर गरजांमुळे शहरातील पाणीपुरवठा सुरळीत ठेवणे प्रशासनासाठी महत्त्वाचे असते. त्यामुळे उपलब्ध जलसाठ्याचा काटकसरीने वापर करणे आणि संभाव्य पाणीटंचाई टाळण्यासाठी आधीच उपाययोजना करणे नियोजनाच्या दृष्टीने आवश्यक ठरते.

पाणी वाचविणे आणि जिरवणे गरजेचे
एवढ्या मोठ्या प्रमाणात पाऊस पडत असूनही पाणीकपातीचा सामना करावा लागणे आणि पाण्याअभावी पिकांचे नुकसान होणे हे ढिसाळ नियोजनाचे उदाहरण आहे. बदलत्‍या वातावरणामुळे भविष्यात कोरडे दिवस वाढण्याची शक्‍यता आहे. यावर्षीही उन्‍हाळ्यातच हवामान विभागाने यंदा पाऊस कमी पडणार असल्‍याचे भाकित केले.

तरी देखील पावसाचे पाणी रेन वाॅटर हार्वेस्टिंगद्वारे जिरविणे आणि तात्‍पुरती व्‍यवस्‍था करुन पाणी साचविण्याची गरज होती. आधीपासून उपलब्‍ध जलाशय, जलस्त्रोतांवर काम करण्याची गरज होती. परंतु तसे काहीही झाले नाही. परिणामी आता पाणी कपातीचा सामना करावा लागत आहे.

हिवाळा आणि उन्हाळ्याच्या नियोजनाचे आव्हान
वडगाव मावळ नगरपंचायतीने शुक्रवारपासून एक दिवसाआड पाणीपुरवठा सुरू केला आहे. पावसाळ्यात झालेली अतिवृष्टी आणि त्यानंतर पावसाने दिलेली ओढ या पार्श्वभूमीवर आगामी हिवाळा आणि उन्हाळ्यात पाणीपुरवठ्याचे नियोजन करण्याची गरज अधोरेखित होत आहे.

उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करणे आणि जलस्रोतांच्या स्थितीवर नियमित लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे. नागरिकांनीही पाण्याचा अपव्यय टाळून साठवणुकीचे नियोजन करणे गरजेचे आहे.

Mock Exercise: विमानतळावर सायरन वाजले.., बॅगेत बॉम्ब…