FIFA World Cup 2026 Updates : जगात अनेक खेळ खेळले जातात, पण फुटबॉलची मोहिनी काही वेगळीच आहे. एका चेंडूच्या मागे धावणारे २२ खेळाडू आणि त्यांच्या प्रत्येक हालचालीवर श्वास रोखून धरणारे कोट्यवधी चाहते, हे दृश्य केवळ फुटबॉलमध्येच पाहायला मिळते. या खेळाचा सर्वोच्च बिंदू म्हणजे ‘फिफा विश्वचषक’. दर चार वर्षांनी येणारी ही स्पर्धा केवळ एक क्रीडा स्पर्धा नसून तो एक जागतिक उत्सव असतो. ऑलिंपिकपेक्षाही जास्त प्रेक्षकसंख्या लाभलेली ही स्पर्धा जगातील सर्वात प्रतिष्ठित आणि लोकप्रिय स्पर्धा मानली जाते.

ऐतिहासिक प्रवास: १९३० ते आजपर्यंत –

फुटबॉल विश्वचषकाचा प्रवास १९३० मध्ये उरुग्वे येथून सुरू झाला. त्यावेळी केवळ १३ संघ सहभागी झाले होते. सुरुवातीच्या काळात या स्पर्धेच्या विजेत्याला ‘जुल्स रिमे ट्रॉफी’ दिली जात असे. मात्र, १९७० मध्ये ब्राझीलने तिसऱ्यांदा विश्वचषक जिंकल्यावर ही ट्रॉफी त्यांना कायमस्वरूपी देण्यात आली आणि त्यानंतर सध्याची सोन्याची ‘फिफा वर्ल्ड कप ट्रॉफी’ अस्तित्वात आली. आज ही स्पर्धा इतकी विस्तारली आहे की, जगातील कानाकोपऱ्यातील देश यात सहभागी होण्यासाठी धडपडत असतात.

विश्वचषकातील ‘महासत्ता’ आणि दिग्गज खेळाडू

विश्वचषकाच्या इतिहासावर नजर टाकली तर काही देशांनी आपले वर्चस्व अबाधित राखले आहे. ५ वेळा विजेतेपद मिळवणारा ब्राझील हा देश फुटबॉलची पंढरी मानला जातो. त्याखालोखाल इटली आणि जर्मनीने प्रत्येकी ४ वेळा विश्वविजेतेपदावर नाव कोरले आहे. या स्पर्धेने जगाला पेले, दिएगो मॅराडोना, झिनेदिन झिदान यांसारखे महान खेळाडू दिले. आधुनिक युगात लिओनेल मेस्सी आणि ख्रिस्तियानो रोनाल्डो यांच्यातील द्वंद्वाने चाहत्यांना वेड लावले. २०२२ चा कतार विश्वचषक तर मेस्सीच्या स्वप्नपूर्तीसाठी इतिहासात अजरामर झाला, जिथे अर्जेंटिनाने फ्रान्सचा पराभव करत जेतेपद पटकावले.

आगामी फिफा विश्वचषक २०२६: एक नवीन पर्व

२०२६ चा विश्वचषक अनेक अर्थांनी ऐतिहासिक ठरणार आहे. यंदा या स्पर्धेचा श्रीगणेशा ११ जून २०२६ रोजी मेक्सिकोच्या ऐतिहासिक अझ्टेका स्टेडियमवर होईल.
प्रथमच ही स्पर्धा अमेरिका, मेक्सिको आणि कॅनडा या तीन देशांमध्ये संयुक्तपणे आयोजित केली जाणार आहे. या स्पर्धेचे सर्वात मोठे आकर्षण म्हणजे ‘विस्तारित स्वरूप’. आतापर्यंत ३२ संघ खेळत असत, पण २०२६ पासून ४८ संघ यात सहभागी होतील. त्यामुळे आता ६४ ऐवजी एकूण १०४ सामने खेळवले जाणार असल्याने फुटबॉलचा थरार महिनाभरापेक्षा (३९ दिवस) जास्त काळ रंगणार आहे.

हेही वाचा – Sanju Samson Record : चेपॉकवर संजू सॅमसनने रचला इतिहास! १३ वर्षांचा जुना महाविक्रम मोडत एमएस धोनीला टाकलं मागे

यामुळे छोट्या देशांनाही जागतिक स्तरावर आपली चमक दाखवण्याची संधी मिळणार आहे. स्पर्धेचा महाअंतिम सामना १९ जुलै २०२६ रोजी अमेरिकेतील न्यू जर्सी येथील मेटलाईफ स्टेडियमवर खेळवला जाईल. संघांची संख्या वाढल्यामुळे बाद फेरी आता अधिक चुरशीची होणार आहे. पूर्वी थेट ‘राउंड ऑफ १६’ असायचा, पण आता ‘राउंड ऑफ ३२’ पासून बाद फेरी सुरू होईल. याचा अर्थ असा की, कोणत्याही मोठ्या संघाला आता एकाही चुकीची माफी नसेल. साखळी फेरीतून बाहेर पडण्याचा धोका वाढल्यामुळे प्रत्येक मिनिटाला रोमांच पाहायला मिळेल.

भारतीय फुटबॉल आणि विश्वचषकाचे स्वप्न –

भारतासारख्या क्रिकेटवेड्या देशात आता फुटबॉलची क्रेझ झपाट्याने वाढत आहे. जरी भारताने अजून मुख्य विश्वचषकात प्रवेश मिळवला नसला तरी, भारतीय चाहत्यांची या खेळाप्रती असलेली निष्ठा अफाट आहे. ‘इंडियन सुपर लीग’ (आयएसएल) मुळे स्थानिक खेळाडूंना आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे प्रशिक्षण मिळत आहे. आशियाई पात्रता फेरीत भारताची कामगिरी सुधारत असून, १४० कोटी भारतीयांचे ‘ब्लू टायगर्स’ला (भारतीय संघ) एके दिवशी विश्वचषकाच्या मैदानात खेळताना पाहण्याचे स्वप्न नक्कीच जिवंत आहे.

मात्र, यंदा भारतीय चाहत्यांसाठी हा विश्वचषक थोडा कष्टप्रद ठरू शकतो. सामने उत्तर अमेरिकेत असल्याने, भारतीय वेळेनुसार हे सामने मध्यरात्री १२:३०, पहाटे ३:३० किंवा पहाटे ६:३० वाजता सुरू होतील. जरी प्रसारणाचे हक्क अद्याप निश्चित झाले नसले, तरी डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर (उदा. जिओ सिनेमा) हे सामने पाहता येतील अशी अपेक्षा आहे. भारतीय फुटबॉल संघाचा या विश्वचषकासाठीचा पात्रता प्रवास जरी संपला असला, तरी ४८ संघांच्या समावेशामुळे २०२३० च्या विश्वचषकासाठी भारताच्या आशा नक्कीच पल्लवित झाल्या आहेत.

आर्थिक आणि सामाजिक पैलू –

फिफा विश्वचषक २०२६ हा केवळ खेळाचा उत्सव नाही, तर तो एक प्रचंड मोठा आर्थिक प्रकल्प आहे. एका अंदाजानुसार, या स्पर्धेमुळे उत्तर अमेरिकेच्या अर्थव्यवस्थेत सुमारे ५ अब्ज डॉलर्सची भर पडणार आहे. फिफाला या स्पर्धेतून ११ अब्ज डॉलर्सचा विक्रमी महसूल मिळण्याची अपेक्षा आहे. हॉटेल व्यवसाय, विमान वाहतूक, स्थानिक पर्यटन आणि जाहिरात क्षेत्र यांसाठी ही सुवर्णसंधी असेल. लाखो चाहते जगभरातून येणार असल्याने सांस्कृतिक देवाणघेवाणही मोठ्या प्रमाणावर होईल. तसेच, वर्णभेद आणि राजकीय सीमा ओलांडून विविध संस्कृतींचे लोक जेव्हा एकत्र येतात, तेव्हा ‘वसुधैव कुटुंबकम’ची भावना खऱ्या अर्थाने सार्थ ठरते.

रंजक विक्रम आणि उलटफेर –

विश्वचषकाच्या इतिहासात अनेक नाट्यमय वळणे आली आहेत. जर्मनीचा मिरोस्लाव क्लोस हा विश्वचषकात सर्वाधिक (१६) गोल करणारा खेळाडू आहे. पेले यांनी वयाच्या अवघ्या १७ व्या वर्षी विश्वचषक जिंकण्याचा विक्रम केला. विश्वचषकात कधी सौदी अरेबियाने अर्जेंटिनाला हरवले, तर कधी मोरोक्कोसारख्या संघाने उपांत्य फेरीपर्यंत मजल मारून जगाला चकित केले. हे ‘उलटफेर’च या स्पर्धेला अनपेक्षित आणि रोमांचक बनवतात.

हेही वाचा – MJK Smith Death : क्रिकेट विश्वावर शोककळा! माजी कसोटी कर्णधार स्मिथ यांचे निधन; भारताविरुद्ध ठोकलं होतं पहिलं शतक

तंत्रज्ञानाचा आविष्कार: स्मार्ट फुटबॉल –

यावेळी मैदानात केवळ खेळाडूच नाही, तर प्रगत तंत्रज्ञानही खेळताना दिसेल. ‘कनेक्टेड बॉल टेक्नॉलॉजी’द्वारे चेंडूचा वेग, दिशा आणि खेळाडूचा स्पर्श याची अचूक माहिती सेकंदाच्या आत पंचांना मिळेल. तसेच, प्रगत व्हीएआर (व्हिडिओ असिस्टंट रेफरी) आणि ‘सेमी-ऑटोमेटेड ऑफसाईड तंत्रज्ञान’ यामुळे वादग्रस्त निर्णयांचे प्रमाण कमी होईल. गोल-लाइन टेक्नॉलॉजी आणि डेटा ॲनालिटिक्सचा वापर करून प्रेक्षकांना सामन्याचा एक वेगळा अनुभव देण्याचा प्रयत्न फिफा करत आहे.

नक्षत्र क्रांती: दिग्गजांचा निरोप आणि नव्या ताऱ्यांचा उदय –

हा विश्वचषक भावूक असण्याचे आणखी एक कारण म्हणजे लिओनेल मेस्सी आणि ख्रिस्तियानो रोनाल्डो. फुटबॉल विश्वातील या दोन महानायकांचा हा शेवटचा विश्वचषक असू शकतो. एका पिढीचा अंत होताना, लॅमिन यमल (स्पेन), एर्लिंग हालँड (नॉर्वे) आणि कायलियन एमबाप्पे (फ्रान्स) यांसारख्या नव्या ताऱ्यांवर जगाच्या नजरा खिळलेल्या असतील. हा विश्वचषक म्हणजे ‘अनुभव’ आणि ‘तरुण सळसळते रक्त’ यांचा एक अनोखा मिलाफ असेल.

हेही वाचा – Indian Women’s Hockey: ऑस्ट्रेलिया दौऱ्यासाठी भारतीय महिला हॉकी संघाची घोषणा! सलीमा टेटेकडे सोपवली संघाची धुरा

फुटबॉलच्या पलीकडचा सोहळा –

शेवटी, फिफा विश्वचषक २०२६ हे केवळ ९० मिनिटांचे सामने नसतील. हे तीन देशांच्या आदरातिथ्याचे प्रदर्शन असेल, विविध संस्कृतींचे मिलन असेल आणि जगभरातील सीमा ओलांडून लोकांना एकत्र आणणारे माध्यम असेल. ४८ देशांचे झेंडे जेव्हा मैदानावर फडकतील आणि ‘फिफा’चे अधिकृत गीत वाजेल, तेव्हा संपूर्ण जग एकाच तालावर थिरकेल. या महाकुंभासाठीची उलटी गिनती सुरू झाली असून, आता प्रतीक्षा आहे ती फक्त शिट्टी वाजण्याची!

– विकास मुढे