पुणे – अवघ्या जगाला करोना व्हायरसच्या संकटात लोटून दिलेल्या चीनमधून वेगवेगळ्या व्हायरस आणि बॅक्टेरियांच्या माध्यमातून निरनिराळे आजार पसरू लागले आहेत. काही दिवसांपूर्वीच चीनमध्ये ‘ब्लॅक डेथ’ या प्राचीन रोगाने डोके वर काढल्याची बातमी आली. यामध्ये कितपत तथ्य आहे, हे वेगळा मुद्दा असला तरी 13 व्या शतकात युरोपात साडेसात ते तब्बल 20 कोटी लोकांचा जीव घेणाऱ्या या भयंकर रोगाचा इतिहास जाणून घेणे नक्कीच रोचक ठरेल.

‘काळा मृत्यू’ अर्थात ‘ब्लॅक डेथ’ किंवा वैद्यकीय भाषेत ‘ब्युबोनिक प्लेग’ याची सुरुवात 1346 ते 1353 पर्यंत झाली. युरोपमधील व्यापारी जहाजांच्या मदतीने काही काळे उंदीर देखील या आजाराने बाधित झाले आणि ते मध्य आशियात पसरले. यामुळे युरोपमधील एकूण लोकसंख्येच्या 30-60% लोकांचा मृत्यू झाला. ‘ब्लॅक डेथ’ हा त्या काळातील सर्वात धोकादायक आजार होता. दुर्दैवाने त्यावेळी या आजारावर उपचार अशक्य होते.

चीनपासून सुरू असलेल्या कोरोना विषाणूच्या साथीचा प्रादुर्भाव अजूनही सुरू आहे. कोरोना विषाणू, हांता व्हायरस आणि जी -4 स्वाइन फ्लू विषाणूनंतर आणखी एक साथीचा रोग समोर आला आहे. ब्लॅक डेथ / ब्युबोनिक प्लेग असे या साथीचे नाव आहे. जुलै महिन्यात मंगोलियामधील बायून नूर शहरात तसेच खोवद भागात ब्युबोनिक प्लेगमुळे एकाच कुटुंबातील दोन जणांचा मृत्यू झाला आहे. हे दोघे भाऊ होते. यात एकाचे वय 17 वर्ष व दुसरे 27 वर्षांचे होते.

बुबोनिक प्लेग उंदीर, ससे आणि खारुताईंमुळे पसरतो. वास्तविक, उंदीर किंवा या प्राण्यांच्या शरीरावर फ्लिस नावाचा एक किडा असतो. बर्‍याच वेळा जेव्हा हे प्राणी मानवी शरीरावर पोहोचतात तेव्हा कधीकधी हा किडा मानवांना संक्रमित करतो. हा संसर्ग एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीपर्यंत पसरण्याची शक्यता खूप आहे. यामुळेच चीन शहरात सतर्कता जारी करण्यात आला आहे.

या रोगाचा संसर्ग असलेल्या व्यक्तीस बर्‍याच समस्यांचा सामना करावा लागतो. उदाहरणार्थ, बगलाची सूज किंवा त्यात पाणी (लिम्फ नोड्स). कधीकधी त्यात पाणी भरल्यामुळे त्याचा आकारही अंड्यासारखा होतो. इतर लक्षणांबरोबरच ताप, डोकेदुखी, थकवा आणि स्नायू दुखणे, त्वचेचा रंग बदलणे, कफ, रक्तातील उलट्या, त्वचेवर काळ्या डाग या देखील तक्रारी आहेत. विशेष म्हणजे हे प्राणघातक आहे. संसर्ग झाल्यास वय कमी किंवा जास्त आहे हे काही फरक पडत नाही. केवळ अँटीबायोटिक औषध टाळता येऊ शकते, परंतु डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय काहीही करणे टाळले पाहिजे. अन्यथा ते आपल्यासाठी अधिक हानिकारक ठरू शकते. स्ट्रेप्टोमाइसिन, जेंटामिसिन, डोक्सीसाइक्लिन आणि सिप्रोफ्लोक्सासिन यासारख्या अँटीबायोटिक्ससारखी काही औषधे या संसर्गामध्ये फायदेशीर ठरू शकतात. परंतु वैद्यकीय सल्ल्याशिवाय कोणत्याही निष्कर्षापर्यंत पोहोचणे आपल्यासाठी घातक ठरू शकते.

कोट्यवधी लोकांचे प्राण घेणाऱ्या या आजाराचा इतिहास जाणून घेऊया…. 

ऑक्टोबर 1347 मध्ये प्राणघातक प्लेगचा रोग युरोपमध्ये पोहोचला. काळ्या समुद्रावरुन आगमन झाले तेव्हा 12 जहाजे सिस्ली बंदर मेसिना येथे थांबली. जहाजाचे बहुतेक नाविक मृत सापडले तेव्हा बंदर गोदीजवळ जमलेले लोक भयचकित झाले. जे वाचले ते खूप आजारी होते. त्याच्या शरीरावर काळे फोड होते ज्यामधून रक्त आणि पू बाहेर येत होते. सिसिलीच्या प्रशासनाने तातडीने जहाज बंदरातून बाहेर काढण्याचे आदेश दिले. पण तोपर्यंत बराच उशीर झाला. हा रोग पसरला होता ज्यामुळे पुढील पाच वर्षांत 20 दशलक्षाहून (2 कोटीहून जास्त) अधिक लोक मृत्यू पावले होते.

संक्रमित लोकांमध्ये फोड येत होते ज्यातून रक्त आणि पू बाहेर पडे. याशिवाय ताप, उलट्या, अतिसार आणि भयानक वेदना ही त्याची लक्षणे होती. लोकांना खोकला येत असे. 6-7 दिवसात आजारी माणसाचा मृत्यू होत असे. या आजाराबद्दल लोकांमध्ये एक विचित्र प्रकारची भीती पसरली. या आजाराचे नेमके कारण माहित नसल्याने काही लोक अंधश्रद्धेचा देखील अवलंब करीत होते. त्यावेळी, उपचाराची अधिक साधने उपलब्ध नव्हती. शेवटी, डॉक्टरांनी रुग्णांना पाहणे थांबवले. धार्मिक नेत्यांनी शेवटचे संस्कार करण्यास नकार दिला. दुकानदारांनी दुकाने बंद केली. काही लोक शहरे सोडून रानात पळून गेले, परंतु रोगाने त्यांचा पिच्छा सोडला नाही.

जेव्हा एखाद्या व्यक्तीस एखाद्या गोष्टीचे कारण समजत नाही, तेव्हा तो अनुमान काढू लागतो. ब्लॅक डेथच्या बाबतीतही असेच घडले. त्यावेळी या आजाराचे नेमके कारण माहित नव्हते. अशा परिस्थितीत लोक या आजाराला ईश्वरी प्रकोप समजू लागले. लोभी, ईश्वराचे निंदक, व्यभिचारी आणि जगाबद्दल अत्यंत आसक्ती असलेल्या लोकांमुळे हा आजार पसरला असा लोकांना विश्वास होता. त्यांचा असा विश्वास होता की समाजात असे काही लोक आहेत ज्यामुळे ही समस्या उद्भवली आहे आणि जर त्यांना समाजातून काढून टाकले गेले किंवा बलिदान दिले तर समस्या दूर होईल. याचा परिणाम म्हणून, 1348 आणि 1349 मध्ये हजारो ज्यू लोकांना फाशी देण्यात आले. यहुद्यांव्यतिरिक्त समाजातील इतर लोकांनाही या अंधश्रद्धेचा त्रास सहन करावा लागला. देवाकडून क्षमा मिळावी म्हणून काही जण स्वत: चाबूक मारत असत. लोक गटात स्वत: ला चाबकायचे. भगवंताची क्षमा मागण्याच्या नावाखाली हे सर्व घडत होते.