भारताच्या स्वातंत्र्याला 76 वर्षे पूर्ण होत आहेत. संपूर्ण देश या उत्सवासाठी सज्ज आहे. 15 ऑगस्ट 1947 रोजी आपण सर्वांनी ब्रिटीश राजवटीतून स्वातंत्र्य मिळवले. हे स्वातंत्र्य आपल्याला इतक्या सहजासहजी मिळालेलं नाही. रक्त आणि घाम गाळून भारताला ब्रिटिशांपासून स्वातंत्र्य मिळाले होते. या स्वातंत्र्यलढ्यात महात्मा गांधी, जवाहरलाल नेहरू, सरदार वल्लभभाई पटेल यांची नावे प्रथम येतात. मात्र, ही लढत महिलांशिवाय अपूर्ण होती, असे म्हटल्यास अतिशयोक्ती ठरू नये.

होय, भारताला स्वातंत्र्य मिळवून देण्यात महिलांनीही महत्त्वाची भूमिका बजावली होती. या चळवळींमध्ये सहभागी होणे पुरुषांना सोपे असले तरी महिलांसाठी ते तितकेच अवघड होते. चळवळीत भाग घेणे म्हणजे समाजातील अनेक जुन्या प्रथा मोडणे. या सर्व बेड्या तोडून सरोजिनी नायडू, भिकाजी कामा आणि सावित्रीबाई फुले या महिला स्वातंत्र्याच्या लढ्यात पुरुषांच्या खांद्याला खांदा लावून सहभागी झाले. एवढेच नाही तर ज्या वेळी महिलांना पडद्याआड ठेवले जात होते, त्या वेळी या महिलांनी देशाला स्वतंत्र करण्यासाठी आकाश-पाताळ एक केले होते. चला जाणून घेऊया या सर्व धाडसी महिलांबद्दल.

 

* महिलांना त्यांच्या हक्कांबद्दल जागे करणाऱ्या सरोजिनी नायडू
कोकिळा म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या सरोजिनी नायडू यांचे नाव इतिहासात नोंदवले गेले आहे. त्या भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या पहिल्या महिला अध्यक्षा झाल्या. त्यानंतर महिलांच्या हक्कांसाठी लढणे सोपे झाले. सरोजिनी नायडू यांनी महिलांना समाजातील वाईट गोष्टींविरोधात जागरूक केले होते. यासोबतच त्यांनी स्वातंत्र्य चळवळीतही सक्रिय सहभाग घेतला. ते स्वातंत्र्य आणि राजकारणातच पुढे नव्हते तर लेखनातही त्यांना खोल रुची होती. सरोजिनी नायडू यांनीही त्यांच्या हयातीत अनेक प्रसिद्ध पुस्तके लिहिली.

* परदेशात तिरंगा फडकवणाऱ्या पहिल्या महिला भिकाजी कामा
भारतीय महिला स्वातंत्र्यसैनिक भिकाजी कामा यांनीही या स्वातंत्र्यलढ्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली होती. विशेष म्हणजे परदेशात भारताचा झेंडा फडकवणाऱ्या भिकाजी कामा या पहिल्या महिला होत्या. यानंतर त्यांचा प्रभाव इतर महिलांमध्येही दिसू लागला आणि चळवळीत महिलांची संख्या वाढली. भारतीय महिला स्वातंत्र्यसैनिक भिकाजी कामा आजारपणामुळे 33 वर्षे भारतापासून दूर राहिल्या. तरीही त्यांनी हार मानली नाही आणि त्यांचे स्वातंत्र्याचे स्वप्न अखंड राहिले.

* देशाच्या पहिल्या महिला शिक्षिका सावित्रीबाई फुले
सावित्रीबाई फुले यांचे नाव कोणाला माहित नाही? त्या देशातील पहिल्या महिला शिक्षिका ठरल्या. त्यांनी केवळ समाजात महिला शिक्षणाची मशालच पेटवली नाही, तर भारतीय स्त्री चळवळीच्या प्रवासातही सावित्रीबाई फुले यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. यानंतर समाजात शिक्षणाबाबत अनेक क्रांती झाल्या. 1848 मध्ये त्यांनी महाराष्ट्रातील पुणे येथे देशातील पहिली मुलींची शाळा सुरू केली.

* वयाच्या ८ व्या वर्षी स्वातंत्र्यलढ्याला सुरुवात करणाऱ्या उषा मेहता
लहान वयातच स्वातंत्र्यासाठी लढलेल्या महिलेचे नाव उषा मेहता. त्या स्वातंत्र्यलढ्यातील सर्वात तरुण सहभागी होत्या. त्यावेळी त्यांचे वय अवघे ८ वर्षे होते. ‘सायमन गो बॅक’ आंदोलनात उषा मेहताही सहभागी झाल्या होत्या. एवढेच नाही तर शिक्षण सोडल्यानंतर त्यांनी स्वातंत्र्यलढ्यात स्वत:ला पूर्णपणे झोकून दिले.