Postpartum Depression: बाळाचा जन्म हा प्रत्येक कुटुंबासाठी आनंदाचा क्षण असतो. मात्र, नव्या आईसाठी हा काळ शारीरिक आणि मानसिकदृष्ट्या अनेक मोठ्या बदलांचा असतो. प्रसूतीनंतर शरीरातील हार्मोन्समध्ये होणारे बदल, झोपेची कमतरता, सततचा थकवा आणि नवजात बाळाची जबाबदारी यामुळे अनेक महिलांच्या मानसिक आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो. काही महिलांना या काळात पोस्टपार्टम डिप्रेशनचा सामना करावा लागतो. त्यामुळे या समस्येची लक्षणे वेळेत ओळखणे आणि योग्य उपचार घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. (Postpartum Depression)

पोस्टपार्टम डिप्रेशन (PPD) हा प्रसूतीनंतर काही महिलांमध्ये दिसून येणारा मानसिक आरोग्याचा आजार आहे. अनेकदा प्रसूतीनंतर काही दिवस मूड बदलणे, भावनिक होणे किंवा कारण नसताना रडू येणे ही ‘बेबी ब्लूज’ म्हणून ओळखली जाणारी सामान्य अवस्था असते. ही समस्या साधारण काही दिवसांत कमी होते. मात्र, उदासी, चिंता, निराशा किंवा मानसिक तणाव दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ कायम राहिल्यास तो पोस्टपार्टम डिप्रेशनचा संकेत असू शकतो. अशा वेळी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.  (Postpartum Depression)

या आजाराचे सर्वात महत्त्वाचे लक्षण म्हणजे सतत उदास वाटणे. नव्या आईला कोणत्याही कारणाशिवाय रडू येणे, कोणत्याही गोष्टीत आनंद न वाटणे किंवा आयुष्याबद्दल निराशा वाटणे अशी लक्षणे दिसू शकतात. ही अवस्था दैनंदिन आयुष्यावर परिणाम करू लागते आणि घरातील जबाबदाऱ्या पार पाडणेही कठीण होऊ शकते.  (Postpartum Depression)

अतिरिक्त चिंता आणि भीती हेही पोस्टपार्टम डिप्रेशनचे महत्त्वाचे लक्षण आहे. बाळाच्या आरोग्याबद्दल काळजी वाटणे स्वाभाविक असले तरी सतत भीती वाटणे, मन अस्वस्थ राहणे किंवा कोणतीही गोष्ट हाताळताना घाबरणे हे सामान्य नाही. अशी लक्षणे दीर्घकाळ टिकत असतील तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नये.  (Postpartum Depression)

झोप आणि भुकेत होणारे बदलही या आजाराकडे इशारा करतात. काही महिलांना खूप झोप येते, तर काहींना अजिबात झोप लागत नाही. त्याचप्रमाणे भूक खूप कमी होणे किंवा नेहमीपेक्षा जास्त खाणे अशी लक्षणेही दिसू शकतात. यामुळे शारीरिक आणि मानसिक आरोग्यावर अधिक परिणाम होतो.

काही महिलांना आपल्या नवजात बाळाशी भावनिक नाते जोडणे कठीण जाते. बाळाची काळजी घेण्याची इच्छा कमी होणे, स्वतःला सतत दोष देणे किंवा आपण चांगली आई नाही अशी भावना मनात येणे ही देखील पोस्टपार्टम डिप्रेशनची गंभीर लक्षणे आहेत.  (Postpartum Depression)

सर्वात गंभीर परिस्थिती म्हणजे स्वतःला किंवा बाळाला इजा करण्याचे विचार मनात येणे. अशा प्रकारचे विचार येत असतील तर ही मानसिक आरोग्याची आपत्कालीन स्थिती समजली जाते. अशावेळी तातडीने मानसोपचारतज्ज्ञ किंवा डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अत्यावश्यक असते.  (Postpartum Depression)

ज्या महिलांना पूर्वी नैराश्य किंवा चिंता विकाराचा त्रास झाला आहे, ज्यांना कुटुंबाचा पुरेसा भावनिक आधार मिळत नाही, आर्थिक किंवा कौटुंबिक तणाव आहे, जटिल प्रसूती झाली आहे, जुळी किंवा अधिक मुले झाली आहेत किंवा दीर्घकाळ झोपेची कमतरता आणि थकवा आहे, त्यांच्यामध्ये पोस्टपार्टम डिप्रेशनचा धोका अधिक असू शकतो. (Postpartum Depression)

या समस्येपासून बचाव करण्यासाठी नव्या आईला पुरेशी विश्रांती आणि झोप मिळेल याची काळजी घ्यावी. तिला संतुलित आणि पौष्टिक आहार द्यावा. कुटुंबीयांनी आणि जोडीदाराने तिची भावनिक साथ द्यावी. तिला मनातील भावना मोकळेपणाने व्यक्त करण्यासाठी प्रोत्साहन द्यावे. दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ लक्षणे कायम राहिल्यास किंवा ती गंभीर होत असल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. योग्य वेळी उपचार आणि कुटुंबाचा आधार मिळाल्यास पोस्टपार्टम डिप्रेशनवर प्रभावीपणे मात करता येते.