Gulzar Birthday: आपल्या शब्दांनी अनेकांच्या मनावर राज्य करणारे प्रसिद्ध कवी, गीतकार आणि दिग्दर्शक गुलजार यांचा आज 92वा वाढदिवस आहे. गुलजार यांची गाणी, कविता आणि नज्म आजही तितक्याच आवडीने ऐकल्या जातात. मात्र, त्यांच्या या यशामागे संघर्षाची मोठी कहाणी आहे. विशेष म्हणजे, बॉलिवूडमध्ये ओळख निर्माण करण्यापूर्वीच त्यांनी आपली ओळख बदलली होती. गुलजार यांचे खरे नाव संपूर्ण सिंह कालरा आहे.

फाळणीमुळे सोडावं लागलं घर

गुलजार यांचा जन्म 18 ऑगस्ट 1934 रोजी पंजाबमधील दीना येथे झाला. हे ठिकाण आता पाकिस्तानमधील झेलम जिल्ह्यात आहे. भारत-पाकिस्तान फाळणीच्या काळात त्यांना कुटुंबासोबत आपले घर आणि गाव सोडावे लागले. अनेक अडचणींचा सामना करत त्यांचे कुटुंब अमृतसरला आले आणि त्यानंतर दिल्लीमध्ये स्थायिक झाले. दिल्लीमध्ये कुटुंबाचा उदरनिर्वाह सुरू होता. मात्र, परिस्थिती फारशी चांगली नव्हती. त्यामुळे कुटुंबाने गुलजार यांना कामासाठी मुंबईला पाठवले.

शायरीची आवड, पण कुटुंबाचा विरोध

गुलजार यांना लहानपणापासूनच कविता आणि शायरी लिहिण्याची आवड होती. मात्र, त्यांच्या कुटुंबाला त्यांचा हा छंद फारसा आवडत नव्हता. शायरी करून पोट भरता येणार नाही, असे कुटुंबीयांना वाटत होते. त्यामुळे त्यांनी गुलजार यांना शायरी आणि कविता लिहिण्यास विरोध केला.

मुंबईत आल्यानंतर गुलजार यांनी एका गॅरेजमध्ये मेकॅनिक म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली. दिवसभर जुन्या गाड्यांना रंग देण्याचे काम करत असतानाही त्यांच्या मनात मात्र सतत कविता आणि शायरीचे विचार सुरू असायचे.

कुटुंबापासून लपवण्यासाठी बदललं नाव

आपली शायरी कुटुंबीयांना कळू नये, यासाठी संपूर्ण सिंह कालरा यांनी आपले नाव बदलून ‘गुलजार’ असे ठेवले. याच नावाने ते कविता आणि शायरी लिहू लागले. हळूहळू त्यांच्या लिखाणाची चर्चा होऊ लागली आणि ‘गुलजार’ हे नाव लोकांच्या ओळखीचे बनले.

एका बाजूला ते गॅरेजमध्ये काम करत होते, तर दुसऱ्या बाजूला त्यांचे साहित्यिक विश्व विस्तारत होते. त्यांच्या शब्दांमध्ये साधेपणा, भावना आणि वेगळेपणा असल्यामुळे त्यांना लवकरच ओळख मिळू लागली.

शैलेंद्र यांच्या भेटीने बदललं आयुष्य

गॅरेजमध्ये काम करत असतानाच गुलजार प्रोग्रेसिव्ह रायटर्स असोसिएशनच्या बैठकींना जाऊ लागले. याच ठिकाणी त्यांची भेट प्रसिद्ध गीतकार शैलेंद्र आणि लेखक अली सरदार जाफरी यांच्याशी झाली.

या भेटीने गुलजार यांच्या आयुष्याला नवे वळण मिळाले. शैलेंद्र यांनी गुलजार यांची भेट प्रसिद्ध दिग्दर्शक विमल रॉय यांच्याशी करून दिली. त्यानंतर गुलजार यांना ‘बंदिनी’ या चित्रपटासाठी गाणे लिहिण्याची संधी मिळाली.

हीच संधी त्यांच्या बॉलिवूडमधील प्रवासाची सुरुवात ठरली. पुढे गीतकार, कवी, लेखक आणि दिग्दर्शक म्हणून त्यांनी हिंदी चित्रपटसृष्टीत स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण केली.

आज जगभरात ‘गुलजार’ या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या या कलाकाराची सुरुवात मात्र ‘संपूर्ण सिंह कालरा’ या नावाने झाली होती. संघर्ष, लेखनाची जिद्द आणि स्वतःची ओळख निर्माण करण्याची इच्छा यामुळे त्यांनी आपला वेगळा मार्ग निवडला आणि पुढे भारतीय चित्रपटसृष्टीतील एक दिग्गज कलाकार म्हणून नाव कमावले.