इंदूर : एक काळ असा होता की कावळे दिवसभर खेड्यापाड्यात आणि शहरांमध्ये गच्चीवर बसत असत. पण आता शोधूनही कावळे दिसत नाहीत. सर्वपित्री अमावस्या असताना आता श्राद्ध पक्षात अन्नदान करूनही कावळे येत नाहीत. त्यांना खायला घालण्यासाठी लोक शोधत राहतात. एकीकडे भारतीय संस्कृतीत पितृपक्षात कावळ्यांना खूप मान देऊन त्यांना अन्नदान केले जाते, तर दुसरीकडे गेल्या काही वर्षांत शहरे आणि खेड्यांमधून कावळे गायब होत आहेत, ही चिंतेची बाब आहे. ग्रामीण भागात आजही कावळे दिसतात पण आता शहरी वातावरणात क्वचितच दिसतात. वाढती मानवी लोकसंख्या आणि सतत कमी होत जाणारी हिरवळ यासोबतच वाढती काँक्रीटची जंगले कावळ्यांचा नैसर्गिक अधिवास हिरावून घेण्यास कारणीभूत असल्याचे पर्यावरण तज्ज्ञ ओपी जोशी सांगतात. याशिवाय शेतात कीटकनाशकांचा अंदाधुंद वापर, मोबाइल टॉवरमधून निघणारे किरणोत्सारी किरण आणि वाढते प्रदूषण हीही कावळ्यांच्या स्थलांतराची प्रमुख कारणे आहेत. तज्ज्ञांच्या मते खेडी असोत की शहरे, हिरवळ झपाट्याने नाहीशी होत असून जुनी-मोठी झाडे तोडली जात आहेत. या सर्वांमुळे कावळे गायब होत आहेत. हे लक्षात घेणे महत्वाचे आहे की कावळे आपल्या पर्यावरणासाठी खूप महत्वाचे आहेत. ते कचरा साफ करतात आणि कीटक खाऊन पिके वाचवतात. त्यामुळे कावळ्यांच्या रक्षणासाठी आपण प्रयत्न केले पाहिजेत. कावळे का गायब होतात? १. नैसर्गिक अधिवासाचा नाश : शहरीकरण आणि झाडे तोडल्यामुळे त्यांचा नैसर्गिक अधिवास कमी होत आहे. कावळे झाडांवर घरटी बनवतात आणि झाडे तोडली की त्यांना राहायला जागा उरत नाही. २. प्रदूषण: हवा, पाणी आणि ध्वनी प्रदूषणामुळे पक्ष्यांच्या लोकसंख्येवरही परिणाम होत आहे. विषारी रसायने आणि कीटकनाशके देखील त्यांच्या अन्न आणि जीवन चक्रावर परिणाम करतात. ३. अन्न संसाधनांचा अभाव: शहरी भागात कचरा व्यवस्थापनात सुधारणा होत आहे, त्यामुळे कावळ्यांना सहजासहजी अन्न मिळू शकत नाही. पूर्वी त्यांना कचऱ्यातून अन्न मिळायचे, पण आता त्यांना ते अवघड होऊ लागले आहे. ४. मोबाइल टॉवर आणि रेडिएशन: मोबाइल टॉवर आणि त्यातून निघणाऱ्या रेडिएशनचा पक्ष्यांवर, विशेषत: लहान पक्ष्यांवरही वाईट परिणाम होत आहे, ज्यामध्ये कावळे देखील असू शकतात. ५. हवामान बदल: हवामानातील बदलांमुळे अनेक पक्ष्यांच्या सवयी आणि स्थलांतर पद्धतीही बदलत आहेत. हे शक्य आहे की कावळे आता पूर्वीपेक्षा इतर भागात जाऊ लागले आहेत किंवा त्यांची लोकसंख्या कमी होत आहे. ६. पुनरुत्पादन दरात घट: पर्यावरणीय बदल आणि प्रदूषणामुळे कावळ्यांचा प्रजनन दर कमी होऊ शकतो. ७. कीटकनाशकांचा वापर: शेतीमध्ये कीटकनाशकांच्या अतिवापरामुळे कावळ्यांना अन्नाची कमतरता आणि त्यांचा मृत्यूही होऊ शकतो.
