Supreme Court on Buldozer Action । सर्वोच्च न्यायालयाने आज बुलडोझर कारवाईवरील सुनावणीदरम्यान मोठी टिप्पणी केली. कोणतीही कारवाई करताना सरकारी अधिकाराचा गैरवापर होता कामा नये, असे न्यायालयाने म्हटले आहे. बुलडोजर कारवाई प्रकरणी न्यायाधीशांनी ही टिपण्णी केली. न्यायमूर्ती गवई यांनी कवी प्रदीप यांच्या एका कवितेचा उद्धृत करून सांगितले की, घर हे एक स्वप्न आहे, जे कधीही मोडू शकत नाही. न्यायमूर्ती पुढे म्हणाले की, गुन्ह्याची शिक्षा घर पाडणे८ असू शकत नाही. एखाद्या गुन्ह्यात आरोपी किंवा दोषी आढळणे हा घर पाडण्याचा आधार नाही. सुनावणीदरम्यान न्यायमूर्ती म्हणाले, “आम्ही सर्व युक्तिवाद ऐकले. लोकशाही तत्त्वांचा विचार केला. न्यायाच्या तत्त्वांचा विचार केला. इंदिरा गांधी विरुद्ध राजनारायण, न्यायमूर्ती पुट्टास्वामी यांसारख्या निर्णयांमध्ये घालून दिलेल्या तत्त्वांचा विचार केला. ही सरकारची जबाबदारी आहे. कायद्याचे राज्य सुनिश्चित करण्यासाठी.” ते राहिले पाहिजे, परंतु त्याच वेळी घटनात्मक लोकशाहीत नागरी हक्कांचे संरक्षण आवश्यक आहे. ‘गुन्ह्याचा आरोप असलेल्यांनाही राज्यघटनेने काही अधिकार दिलेत’ Supreme Court on Buldozer Action । न्यायमूर्ती पुढे म्हणाले की, लोकांनी हे लक्षात घेतले पाहिजे की त्यांचे अधिकार अशा प्रकारे हिरावून घेतले जाऊ शकत नाहीत. सरकारी अधिकाराचा गैरवापर करता येणार नाही. आम्ही मार्गदर्शक तत्त्वे जारी करावी की नाही यावर आम्ही विचार केला. खटल्याशिवाय घर पाडून कोणालाही शिक्षा होऊ शकत नाही. प्रशासनाने मनमानी पद्धतीने घरे पाडली, तर त्यासाठी अधिकाऱ्यांना जबाबदार धरावे लागेल, असा आमचा निष्कर्ष आहे. गुन्ह्याचा आरोप असलेल्यांनाही राज्यघटनेने काही अधिकार दिले आहेत. खटल्याशिवाय कोणालाही दोषी मानले जाऊ शकत नाही. ‘प्रशासन न्यायाधीश होऊ शकत नाही’ Supreme Court on Buldozer Action । न्यायमूर्तींनी सुनावणीदरम्यान सांगितले की, लोकांना नुकसानभरपाई मिळावी हा एक मार्ग असू शकतो. याशिवाय बेकायदेशीर कारवाई करणाऱ्या अधिकाऱ्यांवरही कारवाई झाली पाहिजे. नैसर्गिक न्यायाचे तत्व पाळले पाहिजे. कुणालाही बाजू मांडण्याची संधी दिल्याशिवाय घरे पाडता येणार नाहीत. प्रशासन न्यायाधीश होऊ शकत नाही. एखाद्याला दोषी धरून घर पाडता येत नाही. ‘शक्य होते बरोबर’ हे तत्व देशात चालणार नाही. गुन्ह्याला शिक्षा देणे हे न्यायालयाचे काम आहे. कनिष्ठ न्यायालयाने दिलेल्या फाशीच्या शिक्षेची अंमलबजावणी उच्च न्यायालयानेही केली तरच होऊ शकते. कलम 21 (जगण्याचा अधिकार) अंतर्गत डोक्यावर छप्पर असणे हा देखील हक्क आहे.
