Curd Rice: आजकाल गॅस, अपचन, पोट फुगणे आणि बद्धकोष्ठता यांसारख्या पचनाशी संबंधित समस्या अनेकांना जाणवतात. त्यामुळे पोटाचे आणि आतड्यांचे आरोग्य चांगले ठेवण्यासाठी आहाराकडे लक्ष देणे महत्त्वाचे आहे. भारतीय आहारपद्धतीत अनेक वर्षांपासून आंबवलेल्या पदार्थांचा वापर केला जातो. दही-भात हा त्यातीलच एक लोकप्रिय पदार्थ आहे.

तज्ज्ञांच्या मते, आठवड्यातून एक ते दोन वेळा आंबवलेला दही-भात आहारात घेता येतो. आंबवलेल्या पदार्थांमध्ये काही उपयुक्त सूक्ष्मजीव असतात. हे सूक्ष्मजीव आतड्यांमधील मायक्रोबायोमसाठी फायदेशीर ठरू शकतात. त्यामुळे पचनक्रिया सुरळीत ठेवण्यास मदत होऊ शकते. मात्र, याला गॅस किंवा अपचनावर ‘रामबाण उपाय’ समजू नये.

आतड्यांचे आरोग्य का महत्त्वाचे?

आपल्या आतड्यांमध्ये अनेक प्रकारचे सूक्ष्मजीव असतात. त्यांना एकत्रितपणे गट मायक्रोबायोम म्हटले जाते. पचनक्रियेसह शरीरातील विविध प्रक्रियांमध्ये त्यांची भूमिका असते. काही आंबवलेल्या पदार्थांमध्ये असलेले जिवंत सूक्ष्मजीव आणि त्यातून तयार होणारे घटक आतड्यांच्या आरोग्यासाठी उपयुक्त ठरू शकतात.

मात्र, केवळ आंबवलेले पदार्थ खाल्ल्याने आतड्यांचे आरोग्य चांगले राहते असे नाही. त्यासाठी आहारात फळे, भाज्या आणि इतर पौष्टिक पदार्थांचा समावेश असणे, पुरेशी झोप घेणे आणि नियमित शारीरिक हालचाल करणेही गरजेचे आहे.

दही-भात आंबवल्याने काय होते?

दही आणि भात हे भारतीय घरांमध्ये नेहमी खाल्ले जाणारे पदार्थ आहेत. काही ठिकाणी दही-भात आंबवून खाण्याची परंपरा आहे. आंबवण्याच्या प्रक्रियेत सूक्ष्मजीव सक्रिय होतात आणि पदार्थाच्या चव, पोत आणि रचनेत बदल होतो.

दह्यामध्ये लॅक्टिक ॲसिड बॅक्टेरिया असतात. दही जास्त वेळ ठेवल्यास हे जीवाणू दुधातील लॅक्टोजचे रूपांतर लॅक्टिक ॲसिडमध्ये करतात. त्यामुळे दही अधिक आंबट होते. काही लोकांना जास्त आंबट दही आवडत नाही, तर संवेदनशील व्यक्तींना त्यामुळे त्रास होऊ शकतो. अशा वेळी इडली, आंबवलेल्या पिठाचे धिरडे किंवा कांजी यांसारखे इतर आंबवलेले पदार्थही पर्याय म्हणून घेता येतात.

दही-भात आंबवताना काळजी घ्या

दही आणि भात एकत्र करून रात्रभर ठेवण्याची पद्धत काही ठिकाणी वापरली जाते. मात्र, शिजवलेला भात खोलीच्या तापमानावर जास्त वेळ ठेवणे सुरक्षित नसू शकते. भातामध्ये Bacillus cereus सारखे जीवाणू वाढण्याचा धोका असतो. यामुळे अन्नातून विषबाधा होऊ शकते.

त्यामुळे भात शिजवल्यानंतर तो योग्य पद्धतीने आणि सुरक्षित तापमानात ठेवणे महत्त्वाचे आहे. फक्त दही मिसळल्याने भातातील हानिकारक जीवाणू नष्ट होतीलच असे नाही. त्यामुळे स्वच्छता आणि अन्नसुरक्षेची काळजी घेणे आवश्यक आहे.

चव वाढवण्यासाठी अशी द्या फोडणी

दही-भाताला चवदार बनवण्यासाठी हलकी फोडणी देता येते. यासाठी थोड्या मोहरीच्या किंवा तिळाच्या तेलात जिरे, मोहरी, कढीपत्ता आणि चवीनुसार हळद घालता येते. फोडणी थोडी थंड झाल्यानंतर ती दही-भातात मिसळावी. यामध्ये चवीनुसार सेंधव मीठ, हिरवी मिरची किंवा टोमॅटोही घालता येतो. मात्र, प्रत्येकाची पचनशक्ती आणि अन्नाची सहनशीलता वेगवेगळी असते.

किती वेळा खावे?

आंबवलेला दही-भात आठवड्यातून एक ते दोन वेळा घेता येऊ शकतो, असे या माहितीत सांगण्यात आले आहे. मात्र, त्याचे रोज सेवन करण्याची गरज नाही. कोणताही पदार्थ प्रमाणात घेणे महत्त्वाचे आहे गॅस, अपचन, पोटदुखी किंवा इतर पचनाच्या समस्या सतत होत असतील, तर केवळ घरगुती उपायांवर अवलंबून राहू नये. अशा वेळी डॉक्टर किंवा आहारतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे योग्य ठरेल.