Migraine: अनेकांना अधूनमधून डोकेदुखीचा त्रास होत असतो. मात्र डोक्याच्या एका बाजूला वारंवार तीव्र वेदना होत असतील, मळमळ होत असेल किंवा उलट्यांचा त्रास होत असेल, तर ते अर्धशिशी म्हणजेच मायग्रेनचे लक्षण असू शकते. अर्धशिशी हा एक सामान्य पण त्रासदायक विकार असून यामुळे दैनंदिन जीवनावर परिणाम होऊ शकतो.

अर्धशिशीमध्ये डोक्याच्या एका बाजूला किंवा कधीकधी दोन्ही बाजूंना तीव्र वेदना होतात. या वेदनांसोबत मळमळ, उलट्या, चक्कर येणे, प्रकाश किंवा आवाज सहन न होणे अशी लक्षणेही दिसू शकतात. तज्ज्ञांच्या मते, हा विकार चेतासंस्था आणि रक्ताभिसरण यांच्याशी संबंधित आहे. विशेष म्हणजे अर्धशिशीचा त्रास पुरुषांच्या तुलनेत महिलांमध्ये अधिक प्रमाणात आढळतो.  (Migraine)

अर्धशिशीचे मुख्यतः दोन प्रकार मानले जातात. पहिल्या प्रकारात डोकेदुखी सुरू होण्यापूर्वी काही संकेत दिसतात. यामध्ये डोळ्यांसमोर चमकणारे प्रकाश, अस्पष्ट दिसणे, तात्पुरते अंधुक दिसणे किंवा विचित्र दृश्यभास होऊ शकतात. काहींना मळमळणे आणि पोटातील आम्लता वाढल्यासारखेही वाटते. हा प्रकार विशेषतः तरुण मुलींमध्ये अधिक दिसून येतो.

दुसऱ्या प्रकारात कोणतीही पूर्वसूचना मिळत नाही. डोकेदुखी अचानक सुरू होते. या वेदना खूप तीव्र असतात आणि त्यासोबत मळमळ, उलट्या, डोक्याच्या एका बाजूला ठणका आणि डोक्याची त्वचा संवेदनशील होणे अशी लक्षणे दिसतात. हा प्रकार प्रामुख्याने मध्यमवयीन आणि ज्येष्ठ व्यक्तींमध्ये आढळतो.  (Migraine)

अर्धशिशी होण्यामागे अनेक कारणे असू शकतात. आनुवंशिकता हे त्यातील एक महत्त्वाचे कारण मानले जाते. कुटुंबात कोणाला हा त्रास असेल तर पुढील पिढीतही तो दिसून येऊ शकतो. याशिवाय मानसिक ताण, अपुरी झोप, अतिश्रम, हवामानातील बदल, दीर्घकाळ उपाशी राहणे किंवा काही विशिष्ट पदार्थांचे सेवन यामुळेही मायग्रेनचा झटका येऊ शकतो.

 

काही लोकांना चीज, चॉकलेट, मद्यपान किंवा विशिष्ट वासांमुळे अर्धशिशीचा त्रास सुरू होतो. महिलांमध्ये मासिक पाळीच्या काळात हार्मोन्समधील बदलांमुळेही हा त्रास वाढू शकतो. काहींना तेज प्रकाश किंवा मोठा आवाज सहन होत नाही आणि त्यामुळे डोकेदुखी अधिक वाढते.  (Migraine)

अर्धशिशीचे निदान प्रामुख्याने रुग्णाच्या लक्षणांवरून केले जाते. आवश्यक असल्यास डॉक्टर काही तपासण्या सुचवू शकतात. यामध्ये एमआरआय, पीईटी स्कॅन, डॉप्लर चाचणी आणि मेंदूतील रक्तप्रवाह तपासणाऱ्या इतर चाचण्यांचा समावेश असू शकतो. या तपासण्यांमुळे डोकेदुखीमागील इतर गंभीर कारणे आहेत का, हे समजण्यास मदत होते.

अर्धशिशीचा झटका आल्यास शांत आणि अंधाऱ्या खोलीत विश्रांती घेतल्याने आराम मिळू शकतो. काही रुग्णांना कपाळावर थंड पाण्याच्या पट्ट्या ठेवल्याने बरे वाटते, तर काहींना गरम पाण्याच्या पट्ट्यांमुळे आराम मिळतो. सौम्य वेदनांसाठी डॉक्टरांच्या सल्ल्याने पॅरासिटामॉलसारखी औषधे घेतली जाऊ शकतात.  (Migraine)

तसेच आज अर्धशिशी नियंत्रणात ठेवण्यासाठी अनेक प्रभावी औषधे उपलब्ध आहेत. मात्र कोणतेही औषध डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय घेऊ नये. संतुलित आहार, पुरेशी झोप, नियमित व्यायाम आणि ताणतणाव कमी ठेवणे यामुळे अर्धशिशीचा त्रास काही प्रमाणात कमी करता येऊ शकतो.

डोकेदुखीकडे दुर्लक्ष न करता योग्य वेळी वैद्यकीय सल्ला घेतल्यास अर्धशिशीवर प्रभावीपणे नियंत्रण मिळवता येते.