Moong Dal: पावसाळा आणि उन्हाळ्यात पोटाच्या तक्रारी वाढणे ही खूप सामान्य गोष्ट आहे. दूषित पाणी, बाहेरचे अन्न, अपचन किंवा फूड पॉइझनिंगमुळे जुलाब, उलट्या, गॅस, पोटदुखी अशा समस्या उद्भवू शकतात. अशा वेळी डॉक्टर तसेच घरातील ज्येष्ठ मंडळी अनेकदा मूगडाळ खाण्याचा सल्ला देतात. पण पोट बिघडल्यावर मूगडाळच का खावी, असा प्रश्न अनेकांना पडतो. यामागे शास्त्रीय कारणे आहेत.

पोट खराब झाल्यानंतर शरीराला ऊर्जा, प्रथिने आणि आवश्यक पोषक घटकांची गरज असते. त्याचवेळी पचनसंस्थेवर अतिरिक्त ताण पडणार नाही, असे अन्न खाणेही महत्त्वाचे असते. मूगडाळ हे असेच एक हलके, पौष्टिक आणि सहज पचणारे अन्न आहे. त्यामुळे आजारातून लवकर सावरण्यास मदत करू शकते.

सहज पचणारी डाळ

मूगडाळ ही इतर अनेक डाळींपेक्षा हलकी मानली जाते. तिच्यातील प्रथिने आणि कार्बोहायड्रेट शरीराला सहज पचतात. पोट बिघडलेले असताना पचनसंस्था आधीच संवेदनशील झालेली असते. अशा वेळी तेलकट, तिखट किंवा जड पदार्थ खाल्ल्यास त्रास आणखी वाढू शकतो. मात्र, मूगडाळ पचनसंस्थेवर अतिरिक्त भार टाकत नाही. त्यामुळे डॉक्टरही पोटाच्या तक्रारींमध्ये साधी मूगडाळ किंवा मूगडाळीची खिचडी खाण्याचा सल्ला देतात.

प्रथिनांचा उत्तम स्रोत

जुलाब, उलट्या किंवा दीर्घकाळ पोट खराब राहिल्यास शरीरात अशक्तपणा येतो. अशा वेळी शरीराच्या पेशींची दुरुस्ती आणि ताकद टिकवण्यासाठी प्रथिनांची गरज असते. मूगडाळ ही वनस्पतीजन्य प्रथिनांचा उत्तम स्रोत आहे. त्याशिवाय यात फोलेट, मॅग्नेशियम, पोटॅशियम आणि लोह यांसारखे महत्त्वाचे पोषक घटक असतात. त्यामुळे शरीराला आवश्यक पोषण मिळते आणि रिकव्हरीचा वेग वाढण्यास मदत होते.

पोटाला मिळतो आराम

पोटाच्या तक्रारी असताना साधा आणि हलका आहार घेणे सर्वात योग्य मानले जाते. पातळ मूगडाळ, साधी खिचडी किंवा भातासोबत मूगडाळ खाल्ल्यास पोटाला आराम मिळतो. यामध्ये तेल आणि मसाल्यांचा वापर कमी असल्याने पचनसंस्थेवर ताण येत नाही. त्याचबरोबर शरीराला आवश्यक ऊर्जा आणि पोषणही मिळते. त्यामुळे अनेक डॉक्टर आजारातून बरे होताना मूगडाळीचा आहार सुचवतात.

गॅस आणि अपचनाचा धोका कमी

हरभरा, राजमा, छोले किंवा उडीद डाळ खाल्ल्यानंतर काही लोकांना गॅस, पोट फुगणे किंवा अपचनाचा त्रास होऊ शकतो. त्याच्या तुलनेत मूगडाळ अधिक हलकी असल्याने गॅस होण्याची शक्यता कमी असते. विशेषतः ती चांगली शिजवून आणि कमी मसाल्यात बनवली तर ती अधिक फायदेशीर ठरते. त्यामुळे पोटाच्या समस्यांमध्ये मूगडाळ हा सुरक्षित पर्याय मानला जातो.

मूगडाळ कशी खावी?

पोट खराब असताना मूगडाळीची साधी खिचडी, कमी मसाल्याची पातळ डाळ किंवा भातासोबत मूगडाळ खाणे योग्य ठरते. शक्यतो जास्त तेल, तिखट आणि मसाले टाळावेत. साधा, हलका आणि ताजा आहार घेतल्यास पचन लवकर सुधारण्यास मदत होते.

या गोष्टीही लक्षात ठेवा

पोटाच्या तक्रारी असताना पुरेसे पाणी पिणे आणि गरज असल्यास ORS घेणे महत्त्वाचे आहे. बाहेरचे, तळलेले आणि मसालेदार पदार्थ टाळावेत. जुलाब, उलट्या, ताप, शौचातून रक्त येणे किंवा पोटदुखी दीर्घकाळ कायम राहिल्यास घरगुती उपायांवर अवलंबून न राहता तातडीने डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

मूगडाळ ही पोटासाठी हलकी आणि पौष्टिक असली तरी ती कोणत्याही आजारावर औषध नाही. त्यामुळे गंभीर लक्षणे दिसल्यास वैद्यकीय उपचार घेणे अत्यावश्यक आहे. योग्य आहार, पुरेसे द्रवपदार्थ आणि वेळेवर उपचार यामुळे पोटाच्या बहुतांश समस्या लवकर नियंत्रणात येऊ शकतात.